Τρίτη, 30 Ιανουαρίου 2018

Επιστήμη και πειράματα σε ανθρώπους







Ευχαριστώ πολύ τον κ. Βασίλειο Φανάρα, Δρ. Βιοηθικής και Θεολόγο, για την πολύτιμη αρωγή του στο θέμα και στο γνωστικό υπόβαθρο των παραπομπών του θέματος.

Το παρακάτω Κριτήριο Αξιολόγησης αναφέρεται στη θεματική ενότητα Επιστήμη- Τεχνολογία- Βιοηθική της ύλης της Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄Λυκείου και, βέβαια, καθίσταται ιδιαίτερα επίκαιρο σήμερα λόγω και της σχετικής ειδησεογραφίας.

ΚΕΙΜΕΝΟ
ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ
1. Το ζήτηµα είναι σήµερα, διεθνώς, εξαιρετικά καίριο, ιδίως όσον αφορά τις κλινικές µελέτες φαρµάκων. Οι αυξανόμενες ανάγκες προστασίας της υγείας, τις οποίες έχουν προκαλέσει τόσο η εµφάνιση και αναγνώριση νέων ασθενειών όσο και η επανεµφάνιση ασθενειών του παρελθόντος, αλλά και οι µεγάλες πρόοδοι των τελευταίων χρόνων στις βιολογικές επιστήµες, ενθαρρυντικές για την έρευνα σε νέα φάρµακα, αποτελούν παράγοντες που προσελκύουν το έντονο ενδιαφέρον του κοινού, των επιστηµόνων και της φαρµακευτικής βιοµηχανίας. Με τα δεδοµένα αυτά, διαφαίνεται µια γενικότερη τάση να «επιταχυνθούν» οι διαδικασίες δοκιµασίας, έγκρισης και εισαγωγής µιας νέας θεραπείας ή ενός νέου φαρµάκου στην αγορά, ώστε να υπηρετείται αποτελεσµατικότερα η προστασία της υγείας.

 2.Η επιτάχυνση αυτή, ωστόσο, δεν µπορεί να οδηγεί σε «εκπτώσεις» του ελέγχου, εις βάρος της ποιότητας των νέων θεραπειών και φαρµάκων και κυρίως της ασφάλειας των προσώπων που συµµετέχουν στις σχετικές κλινικές µελέτες. Η τελευταία αυτή διάσταση αφορά άµεσα τη βιοηθική.

3.Η προβληµατική των πειραµατισµών σε ανθρώπους για µια σύγχρονη κοινωνία συνδέεται αποκλειστικά µε τις δοκιµές νέων θεραπευτικών µέσων (ιδίως φαρµάκων) που αποσκοπούν στη βελτίωση της προστασίας της υγείας. Άλλου είδους «πειραµατισµοί», που θα µετέτρεπαν ανθρώπινα όντα σε «πειραµατόζωα», για την ικανοποίηση είτε «επιστηµονικών» είτε άλλων κοινωνικών επιδιώξεων, έχουν καταδικασθεί από τον πολιτισµό µας: η νωπή ακόµη εµπειρία των πειραµάτων σε ανθρώπους του ναζιστικού καθεστώτος συνέβαλε καθοριστικά σε αυτό. Ακόµη και υπό το συγκεκριµένο πρίσµα, ωστόσο, οι κλινικές δοκιµές φαρµάκων θέτουν ορισµένα προβλήµατα για τη βιοηθική.

4.Ποιες εγγυήσεις έχουµε ότι µε τη δοκιµή ενός νέου φαρµάκου, ο άνθρωπος δεν µετατρέπεται σε πειραµατόζωο, σε απλό «µέσον» για την εξυπηρέτηση άλλων σκοπών (π.χ. την πρόοδο της επιστήµης), αντίθετα προς τη θεµελιώδη ηθική και νοµική αρχή του σεβασµού της αξίας του; Με ποια κριτήρια επιλέγονται εκείνοι που θα κληθούν να συµµετάσχουν σε µια κλινική δοκιµή, λαµβάνοντας υπ’ όψη τα οφέλη αλλά και τους κινδύνους που τη συνοδεύουν; Αλλά και µε ποια κριτήρια επιλέγονται τα σκευάσµατα που θα δοκιµασθούν σε ανθρώπους, έχοντας υπ’ όψη αφ’ενός την οικονοµική διάσταση της αγοράς του φαρµάκου και αφ’ ετέρου την ελευθερία της επιστηµονικής έρευνας;

5.Η προστασία των προσώπων που συµµετέχουν σε κλινικές µελέτες είτε θεραπευτικών µεθόδων είτε φαρµακευτικών σκευασµάτων, έχει ως αφετηρία την ιδιαίτερη σχέση γιατρού/ασθενούς.

6.Σε κάθε σχέση γιατρού/ασθενούς είναι δεδοµένη η ευάλωτη θέση του δεύτερου. Την αδυναµία αυτή εξισορροπεί η προσωπική του εµπιστοσύνη στον γιατρό και, τελικά, η ιδιαίτερη ευθύνη του τελευταίου απέναντι στον ασθενή, η οποία – εκτός της ηθικής - έχει και νοµική σηµασία.

7. Ωστόσο, ειδικά στην περίπτωση των κλινικών µελετών, υπάρχει ένα πρόσθετο στοιχείο. Ο ασθενής είναι διατεθειµένος να υπαχθεί σε µια κλινική µελέτη, αποδεχόµενος εξ ορισµού κάποια αβεβαιότητα ως προς τις συνέπειες στην υγεία του. Ο γιατρός, από την πλευρά του, έχει πολύ πιο εµπεριστατωµένη επίγνωση αυτής της αβεβαιότητας και - µε δεδοµένη αυτήν ακριβώς την επίγνωση - πρέπει να εγγυηθεί την προστασία θεµελιωδών έννοµων αγαθών του ασθενούς, που µπορεί να κινδυνεύσουν κατά τη διαδικασία της κλινικής µελέτης, ιδίως της υγείας και της ελευθερίας του. Η ιατρική ευθύνη, λοιπόν, επιτείνεται εδώ: ο έλεγχος της «τεχνικής»/επιστηµονικής καταλληλότητας του σκευάσµατος πρέπει να «συµβαδίζει» µε τη «δεοντολογική» καταλληλότητα της συγκεκριµένης µελέτης, που εγγυάται την προστασία όσων δέχθηκαν να συµµετάσχουν σε αυτήν.

8. Η ιατρική και η ερευνητική δεοντολογία έχουν επεξεργασθεί διεξοδικά, ιδίως µετά τον Β’ Παγκόσµιο Πόλεµο, αρχές, σύµφωνα µε τις οποίες είναι αποδεκτός ο πειραµατισµός στον άνθρωπο γενικά, αλλά και ειδικότερα στο πλαίσιο των κλινικών µελετών φαρµάκων, χωρίς να διακυβεύεται η αξιοπιστία τους.

Διασκευασμένο κείμενο από τον ιστότοπο της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής.

http://www.bioethics.gr/images/pdf/GNOMES/recom_clinical_trials_gr.pdf
http://www.bioethics.gr/images/pdf/GNOMES/SYSTASH_MH_PAREMBATIKES_MELETES_Final_GR.pdf

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Να αποδοθεί περιληπτικά το παραπάνω κείμενο σε 120-140 λέξεις

2. α. Ποια προβλήματα για τη βιοηθική αναδύονται από τα πειράματα σε ανθρώπους;

    β.  Για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, έχει αναπτυχθεί η  ερευνητική δεοντολογία των ιατρικών πειραμάτων μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο;

3. Άλλου είδους «πειραµατισµοί», που θα µετέτρεπαν ανθρώπινα όντα σε «πειραµατόζωα», για την ικανοποίηση είτε «επιστηµονικών» είτε άλλων κοινωνικών επιδιώξεων, έχουν καταδικασθεί από τον πολιτισµό µας
Να αναπτύξετε, με θεματική περίοδο την παραπάνω, μια παράγραφο με παραδείγματα.

4. Να σχολιάσετε τη συνοχή των παραγράφων 5-8

5. Να ξαναγραψετε το παρακάτω χωρίο μετατρέποντας την ενεργητική σύνταξη σε παθητική και την παθητική σε ενεργητική:
Με ποια κριτήρια επιλέγονται εκείνοι που θα κληθούν να συµµετάσχουν σε µια κλινική δοκιµή, λαµβάνοντας υπ’ όψη τα οφέλη αλλά και τους κινδύνους που τη συνοδεύουν; Αλλά και µε ποια κριτήρια επιλέγονται τα σκευάσµατα που θα δοκιµασθούν σε ανθρώπους, έχοντας υπ’ όψη αφενός την οικονοµική διάσταση της αγοράς του φαρµάκου και αφ’ ετέρου την ελευθερία της επιστημονικής έρευνας; 

6. Να δώσετε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις υπογραμμισμένες λέξεις.


7. Το πνευματικό κέντρο του δήμου σας οργανώνει εκδήλωση με θέμα: « η ευθύνη του επιστήμονα απέναντι στον άνθρωπο». Αναλαμβάνετε να εκπροσωπήσετε το σχολείο σας με ομιλία. Σ ε αυτή να αναφερθείτε στους κινδύνους που προκύπτουν από την αντιδεοντολογική χρήση των επιστημονικών επιτευγμάτων, καθώς και στις  προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες πρέπει να αξιοποιείται η επιστημονική έρευνα, ώστε να μην καθίσταται επιζήμια για τον άνθρωπο.


Πέμπτη, 25 Ιανουαρίου 2018

Καβάφης και Ιουλιανός, Σεφέρης και Γρηγόριος Ναζιανζηνός: ποιητικές σχέσεις


Εις τα περίχωρα της Aντιοχείας

Σαστίσαμε στην Aντιόχειαν όταν μάθαμε
τα νέα καμώματα του Ιουλιανού.

Ο Aπόλλων εξηγήθηκε με λόγου του, στην Δάφνη!
Χρησμό δεν ήθελε να δώσει (σκοτισθήκαμε!),
σκοπό δεν τόχε να μιλήσει μαντικώς, αν πρώτα
δεν καθαρίζονταν το εν Δάφνη τέμενός του.
Τον ενοχλούσαν, δήλωσεν, οι γειτονεύοντες νεκροί.

Στην Δάφνη βρίσκονταν τάφοι πολλοί.—
Ένας απ’ τους εκεί ενταφιασμένους
ήταν ο θαυμαστός, της εκκλησίας μας δόξα,
ο άγιος, ο καλλίνικος μάρτυς Βαβύλας.

Aυτόν αινίττονταν, αυτόν φοβούνταν ο ψευτοθεός.
Όσο τον ένοιωθε κοντά δεν κόταε
να βγάλει τους χρησμούς του· τσιμουδιά.
(Τους τρέμουνε τους μάρτυράς μας οι ψευτοθεοί.)

Aνασκουμπώθηκεν ο ανόσιος Ιουλιανός,
νεύριασε και ξεφώνιζε: «Σηκώστε, μεταφέρτε τον,
βγάλτε τον τούτον τον Βαβύλα αμέσως.
Aκούς εκεί; Ο Aπόλλων ενοχλείται.
Σηκώστε τον, αρπάξτε τον ευθύς.
Ξεθάψτε τον, πάρτε τον όπου θέτε.
Βγάλτε τον, διώξτε τον. Παίζουμε τώρα;
Ο Aπόλλων είπε να καθαρισθεί το τέμενος.»

Το πήραμε, το πήγαμε το άγιο λείψανον αλλού·
το πήραμε, το πήγαμε εν αγάπη κ’ εν τιμή.

Κι ωραία τωόντι πρόκοψε το τέμενος.
Δεν άργησε καθόλου, και φωτιά
μεγάλη κόρωσε: μια φοβερή φωτιά:
και κάηκε και το τέμενος κι ο Aπόλλων.

Στάχτη το είδωλο· για σάρωμα, με τα σκουπίδια.

Έσκασε ο Ιουλιανός και διέδοσε—
τι άλλο θα έκαμνε— πως η φωτιά ήταν βαλτή
από τους Χριστιανούς εμάς. Aς πάει να λέει.
Δεν αποδείχθηκε· ας πάει να λέει.
Το ουσιώδες είναι που έσκασε.

(Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984)

Η εμπειρία δεν είναι ποτέ περιορισμένη, και δε συμπληρώνεται ποτέ• είναι μια απέραντη ευαισθησία, ένας μεγάλος ιστός αράχνης κάποιας λογής. Φτιαγμένος από την πιο λεπτή μεταξωτή κλωστή, κρεμασμένος στο θάλαμο της συνείδησης και πιάνοντας κάθε ανεμόφερτο μόριο στο υφάδι του. Είναι αυτή καθαυτή η ατμόσφαιρα της διάνοιας... 
HENRY JAMES


  Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας (1933). Είναι το τελευταίο ποίημα του Καβάφη• δεν πρόλαβε να το τυπώσει σε μονόφυλλο. Πέθανε στις 29 Απριλίου 1933.

     Σαστίσαμε στην Αντιόχειαν όταν μάθαμε 
     τα νέα καμώματα του Ιουλιανού..

     Κοραής: «Πολύ πλέον μ’ επαρηγόρησαν όσα μ’ έγραφες άλλοτε περί της φροντίδας των Καππαδοκών...»

     Ο Καβάφης έμεινε ώς το τέλος ένας λόγιος Φαναριώτης.

   Πίσω από τους Αντιοχείς αυτούς, αισθάνεται κανείς —είτε τον είχε υπόψη του ο Καβάφης, είτε όχι — το μεγάλον ίσκιο του Ναζιανζηνού• δεν ήταν άνθρωπος χωρίς μπρίο. Τον συλλογίζομαι συχνά, εδώ στην Άγκυρα, καθώς και την Αθήνα εκείνη του 4ου αιώνα• τα σχολειά της, τους νέους που μαζεύουνταν από τα πέρατα της οικουμένης για να μελετήσουν τον Ελληνισμό που ξαναφουντώνει• μια πανσπερμία σπουδαστών, κι ανάμεσό τους τις τρεις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες του καιρού, που μέλλουνταν να συγκλονίσουν τον κόσμο: τον Ιουλιανό, τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό, τον Βασίλειο τον Μέγα• δυνατούς, ανήσυχους χαρακτήρες, συμφοιτητές, ομήλικους, δεν έχουν περισσότερο από τέσσερα χρόνια διαφορά• κι αυτή την ελληνική παιδεία που μετατοπίζεται προς την Ανατολή και ποτίζει τόσο διαφορετικές δίψες• που δημιουργεί τόσους νέους συνδυασμούς και κράσεις, απαγίωτους ακόμη. Ξαναθυμούμαι το αιώνιο «εν μέρει... εν μέρει...» (30. λ´) του Καβάφη και χαίρομαι τον οργισμένο λόγο του Γρηγορίου όταν ο Ιουλιανός θέλησε να «απελάσει» τους χριστιανούς από την ελληνική λαλιά:

     «...κακούργως την προσηγορίαν μετέθηκεν επί το δοκούν, ώσπερ της θρησκείας όντα τον Έλληνα λόγον, αλλ’ ου της γλώσσης• και διά τούτο, ως αλλοτρίου καλού φώρας, των λόγων ημάς απήλασεν...» (Α´, ε´).14

     Σα να είχαν κλέψει ξένο πράγμα• σα να ήταν μοναχά δικός του ο ελληνικός λόγος —και νομοθετεί να μην ονομάζουνται πια Χριστιανοί αλλά Γαλιλαίοι (Α´, οστ´)• χάρισμά του λοιπόν οι ονομασίες, δε θα του τις διαφιλονικήσουν:

     «Ημείς δε ου παρακινήσομεν αυτοίς τα ονόματα• ουδέ γάρ εστιν εις ό,τι μεταθείημεν αν άλλο γελοιότερον, τους φαλλούς, και τους ιθυφάλλους, και τους μελαμπύγους, και τους απύγους, και τον τραγόπουν, και τον σεμνόν Πάνα, τον εκ πάντων μνηστήρων ένα θεόν, και όνομα λαβόντα την ύβριν...• ουκ ούν φθονήσομεναυτοίς ούτε των πραγμάτων, ούτε των ονομάτων• αλλ’ απολαυέτωσαν της εαυτών ευηθείας, και τοις αισχίστοις εγκαλλωπιζέσθωσαν• ει βούλοιντο δε, και τον Βουθοίναν παρήσομεν αυτοίς, και τον Τριέσπερον, ίνα και μάλλον αυτοίς χαρισώμεθα• τον και γεννώμενον ούτω, και γεννώντα μεγαλοπρεπώς, και άθλον ποιησάμενον τρισκαιδέκατον, εν μια νυκτί, τας Θεστίου πεντήκοντα θυγατέρας, ίν’ εκ τούτων ονομασθή Θεός...» (Α´, οζ´).

     Και τι μας εμποδίζει εμάς τους Χριστιανούς να του ανταποδώσουμε τα ίσα και να τον φωνάζουμε Ειδωλιανό, και Πισαίο, και Αδωναίο, και Καυσίταυρο, αυτόν τον «ευηθέστατο, και ασεβέστατο, και απαιδευτότατο τα μεγάλα»! (Α´, ξζ´). Αυτό το «γουρούνι, που κυλίστηκε στο βόρβορο» (Α´, νβ´), το είδε και μάντεψε τι λογής ήταν, στην Αθήνα, τον καιρό που σπούδαζαν:

     «...εποίει με μαντικόν η του ήθους ανωμαλία, και το περιττόν της εκστάσεως• είπερ μάντις άριστος, όστις εικάζειν οίδε καλώς. Ουδενός γαρ εδόκει μοι σημείον είναι χρηστού αυχήναπαγής, ώμοι παλλόμενοι και ανασηκούμενοι, οφθαλμός σοβούμενος και περιφερόμενος, και μανικόν βλέπων, πόδες αστατούντες και μετοκλάζοντες, μυκτήρ ύβριν πνέων και περιφρόνησιν, προσώπου σχηματισμοί καταγέλαστοι το αυτό φέροντες, γέλωτες ακρατείς τε και βρασματώδεις, νεύσεις και ανανεύσεις συν ουδενί λόγω, λόγος ιστάμενος και κοπτόμενος πνεύματι, ερωτήσεις άτακτοι και ασύνετοι, αποκρίσεις ουδέν τούτων αμείνους, αλλήλαις επεμβαίνουσαι και ουκ ευσταθείς, ουδέ τάξει προϊούσαι παιδεύσεως» (Β´, κγ´).

     Ο Ναζιανζηνός όχι μόνο εννοεί να δείξει πως ξέρει τα γράμματά του και τη μυθολογία του — άλλο ζήτημα αν οι μύθοι της παλιάς μισητής θρησκείας ηχούν στο στόμα του, με κάποιον τρόπο, σαν τους μύθους της ιπποσύνης στο στόμα του Θερβάντες — αλλά και φανερά χαίρεται τη φράση του και παρασύρεται από τον ήχο της και το ρυθμό της. Τούτο δεν είναι κάτι το ιδιαίτερο• είναι μέσα στις συνήθειες των ρητόρων της εποχής, που προσπαθούσαν να συγκινήσουν με μελωδικά μέσα. Άλλωστε οι Χριστιανοί πολεμούν τους ειδωλολάτρες με τις ίδιες τους τις τέχνες. H ακόλουθη περικοπή είναι από τον επινίκιο:

     «Ουκ έτι φθέγγεται δρυς• ουκ έτι λέβης μαντεύεται• ουκ έτι Πυθία πληρούται, ουκ οίδ’ ώντινων, πλην μύθων και ληρημάτων. Πάλιν η Κασταλία σεσίγηται, και σιγά, και ύδωρ εστίν ου μαντευόμενον, αλλά γελώμενον πάλιν ανδριάς άφωνος ο Απόλλων...• πάλιν ανδρόγυνος ο Διόνυσος, και χορόν μεθυόντων εξηρτημένος, και το μέγα σου μυστήριον ο φαλλός, και Προσύμνω τω καλώ θεός παθαινόμενος• ...πάλιν Αφροδίτη πόρνη γενομένη τε αισχρώς, και γάμων αισχρών υπηρέτις• πάλιν Αθηνά παρθένος τε εστί, και τίκτει δράκοντα• πάλιν Ηρακλής μαίνεται, μάλλον δε μαινόμενος πέπαυται• ... Γελώ σου τον Πάνα, και τον Πρίαπον, και τον Ερμαφρόδιτον, και τους υπό μανίας περικεκομμένους ή διεσπασμένους θεούς...» (Β´, λβ´).

               ...ο αποτρόπαιος 
     Ιουλιανός δεν βασιλεύει πια.

     Υπέρ του ευσεβέστατου Ιοβιανού ευχηθώμεν      (ρκζ´)

—τον τελευταίο στίχο θα τον εδιάβαζα ψαλμωδώντας, όπως ψέλνουν σήμερα στις εκκλησίες το «υπέρ του ευσεβεστάτου δεσπότου ημών δεηθώμεν». Έχω παραθέσει υπερβολικά μεγάλες περικοπές του Γρηγορίου• πώς ν’ αποχωριστεί κανείς από τέτοια κείμενα.

Γιώργος Σεφέρης, «Aκόμη λίγα για τον Aλεξανδρινό» (1962)

Παρασκευή, 19 Ιανουαρίου 2018

Πολιτιστικό πρόγραμμα 2017-2018




Από το ιστολόγιο των μαθητών του 3ου ΓΕ.Λ. Χορτιάτη (Φίλυρο)

https://logotechnikespoleis.blogspot.gr/


Εργαστήριο-Σεμινάριο στο Α.Π.Θ.

  Σήμερα επισκεφτήκαμε τη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, για να παρακολουθήσουμε τη διάλεξη της επίκουρης καθηγήτριας της Νεοελληνικής Φιλολογίας, κ. Τασούλας Μαρκομιχελάκη. Ακούσαμε και κατανοήσαμε καινούργιους όρους για το θέμα μας, οι πόλεις στη λογοτεχνία, που είναι και θέμα μαθημάτων που διδάσκει η καθηγήτρια στους φοιτητές της. Οι όροι αυτοί είναι τα κλειδιά που μάς βοηθησαν να ξεκλειδώσουμε το διήγημα του συγγραφέα Γιάννη Ατζακά, Το κάταγμα 

  • Πόλεις πραγματικές ή φανταστικές
  • αλλαγή εποχών
  • παλίμψηστο της πόλης
  • ετεροτοπία (ένας τόπος μέσα σε ένα άλλο τόπο)
  • δυστοπία (άσχημος τόπος)
  • εντοπία (τόπος που έχει μια τελειότητα)
  Απολαύσαμε και συγκινηθήκαμε από τις αφηγήσεις του συγγραφέα. Ένας πλούτος εμπειριών και δυσκολιών γέννησαν ένα τόσο ωραίο και άμεσο κείμενο, όπως είναι Το κάταγμα από τη Συλλογή διηγημάτων Λίγη φλόγα, Πολλή στάχτη.


...Στα μέσα εκείνης της άδοξης δεκαετίας του '50, το να είσαι μαθητής του φημισμένου Ε΄Γυμνασίου Αρρένων Θεσσαλονίκης ήταν αληθινό καύχημα. Η στέγασή του, αμέσως μετά την απελευθέρωση, στην άλλοτε εξοχική έπαυλη Καπαντζή, θρυλική έδρα για εννιά μήνες της Κυβέρνησης Εθνικής Αμύνης του Ελευθερίου Βενιζέλου, η επιβλητική και περίτεχνη όψη του, η ανοιχτή θέα του στον Θερμαϊκό αποτελούσαν ξεχωριστό προνόμιο που, από τον Οκτώβρη του 1955, είχε αναπάντεχα χαριστεί και στον Στέργιο Βλαστάρη. Για το φτωχό ορφανό της Φυτιάς ήταν μια απρόσμενη πολυτέλεια, αλλά συνάμα και μια ευθεία αντίθεση, που για το ψυχοπαίδι της ταπεινής παράγκας σήμαινε σκληρή καθημερινή δοκιμασία...







 Η περιήγησή μας στη ζωή του συγγραφέα αλλά και στους χώρους της Φιλοσοφικής Σχολής μάς γέμισε γνώσεις και συγκινήσεις!





Πέμπτη, 11 Ιανουαρίου 2018

Η Παιδεία των Πατέρων

   Τελικά, ποιο ήταν το είδος των σπουδών του Γρηγορίου του Θεολόγου στην Αθήνα; Η συντάκτρια του άρθρου1 βασιζόμενη στον Επιτάφιο λόγο του προς τον Μ. Βασίλειο (παράγραφοι 14-24) δίνει τις βασικές παραμέτρους της εκπαίδευσης των νέων που συνέρρεαν στην Αθήνα τον 4ο  αι.

        Αναλυτικότερα, οι σπουδές εξακτινώνονταν στους τομείς της ρητορικής, της γραμματικής και της φιλοσοφίας και με κάποια υπερβολική διάθεση και στους τομείς της αστρονομίας, γεωμετρίας, αριθμητικής, ιατρικής και μουσικής. Η γραμματική ενίοτε ταυτίζεται με τη σοφιστική η οποία ήταν ανώτερη της ρητορικής αλλά κατώτερη από τη φιλοσοφία. Όσον αφορά στη φιλοσοφία αυτή την εποχή είναι ένας αμφιλεγόμενος όρος, καθώς για την Εκκλησία σχετίζεται με την ασκητική πρακτική, ενώ για τους Έλληνες φιλοσόφους είναι η σπουδή και ερμηνεία των πρώτων αρχών του κόσμου.

   Το προηγούμενο ερώτημα εστιάζεται πλέον στο είδος της φιλοσοφίας που σπούδασαν οι δύο ιεράρχες, αφού η φιλοσοφία στην Ακαδημία αποτελούσε πιστοποιητικό του εθνικού προσανατολισμού των σπουδαστών. Μάλιστα, ο Γρηγόριος υιοθετεί τη διαίρεση της φιλοσοφίας σε κλάδους κατά τον Αριστοτέλη, οπότε εξ ορισμού απορρίπτει τις θρησκευτικές τελετουργίες του νεοπλατωνισμού. Αντίθετα από την υποκριτική συμπεριφορά του Ιουλιανού, ο Γρηγόριος και ο Βασίλειος φανερά και ενσυνείδητα διαχωρίζουν την εθνική θρησκεία, υποστηρίζοντας ότι ακόμη και η μυθολογία είναι παρερμηνεία και διαστρέβλωση της Π. Διαθήκης. Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος τοποθετείται απερίφραστα για τα αγαθά της παιδείας της εποχής του. Η παιδεία, σύμφωνα με τη θέση του, καταξιώνει την ανθρώπινη ύπαρξη, αν στηρίζεται στα εκκλησιαστικά κείμενα και στη θύραθεν γραμματεία.

   Με βάση όσα προηγήθηκαν η συγγραφέας εικάζει ότι οι άγιοι Γρηγόριος και Μ. Βασίλειος παρακολούθησαν γενική φιλοσοφία μέσα από διαλέξεις και αυτοσχέδιους διαγωνισμούς ανάπτυξης θεμάτων και επικεντρώθηκαν ιδιαίτερα στην ερμηνεία έργων του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Τεκμήριο αυτής της άποψης είναι η ιδιαίτερη χρήση του όρου φιλοσοφία ως του ησύχιου βίου των χριστιανών που τους οδηγεί στην προκοπή και βίωση της μεταθανάτιας ζωής. Εξάλλου, και ο Προαιρέσιος, δάσκαλος του Γρηγορίου-Βασιλείου αλλά και του Ιουλιανού χαρακτηρίζεται σοφιστής και ο ίδιος ο Γρηγόριος αυτοαποκαλείται σοφιστής (Επιστολή 189,308 και 176 PG 37, 288). Επίσης μετά το πέρας των σπουδών του εκλέγεται στον σοφιστικό θρόνο και μεταξύ των βιογράφων του χρησιμοποιείται η προσωνυμία του σοφιστή μέχρι την τελική επικράτηση της ονομασίας Θεολόγος.

1. Δ. Λιάλιου, «ο χαρακτήρας των σπουδών του Αγ. Γρηγορίου του Θεολόγου περί τα μέσα του 4ου μ.Χ. αιώνα», σελ. 214-235 στο Γρηγοριανά Α΄, ΦΘΒ 35, Πουρναράς, Θεσσαλονίκη, 1997  

Η σχηματική παρουσίαση της Παιδείας των Πατέρων