Κυριακή, 20 Μαΐου 2018

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΙ ΕΛΕΝΗΣ





 Κύριε 
σού έφερα το πρόσφορο 
ζεστή ακόμα η σάρξ με σφραγίδα 
εδώ το χαρτονόμισμα να δώσεις κάτι στο κερί 
που σου διαβάζει οδυρμούς εν περιλήψει 
κι εδώ είναι το χαρτί με των ψυχών τα ονόματα. 
Όσα μπορείς αγίασον. 

 Για την Ελένη κυρίως ενδιαφέρομαι 
ήτανε κάποτε η μάνα μου. Τώρα δεν ξέρω 
τι συγχωνεύσεις έκανες 
αν σε κοινό αυλάκι ρέει 
το ίδιο αίμα με το ξένο 
αν το αδειάζεις ως απόβλητο 
εκεί που υδρεύονται οι πίστεις 
αν το επεξεργάζεσαι βαφή για τα τριαντάφυλλα 
βαφή για τον θυμό των άυλων πραγμάτων 
- να ρίχνεις καμιά στάλα από δαύτο 
στο μαύρο που ’ναι οι πληγές - αίμα δικό τους είναι. 

Ελένη. Να σ’ την δείξω μην την μπερδέψεις 
με άλλες έτσι που κατάργησες τα επίθετα 
κατάργησες τις ανομοιότητες. 
Μόνο διακριτικό που τους απέμεινε 
είναι πόσο τους ξέχασαν 
και πόσο ακόμα τους θυμούνται. 
Αλλά αυτό εσένα μάλλον σε μπερδεύει. 
Το έργο σου εσύ το αναγνωρίζεις 
απ’ το ευδιάκριτο εκείνο αδιακρίτως. 

Ελένη Ελένη - άσε τον Αθανάσιον 
τον έχω αναλάβει εγώ αυτόν 
τον αναπαύω εγώ αυτόν σε πουπουλένια κλάματα. 
Τη μάνα μου αγίασον. 

Έλα πιο κάτω να σ’ την δείξω. 
Είναι εκείνη η συρμάτινη φουρκέτα. 
Διχαλωτή αιωρείται σαν κεραίες 
σβησμένου αποτυπώματος μικρού σαλιγκαριού. 

Έτσι έζησαν τα λιγοστά μαλλιά της. 
Γυροφέρνοντας το σχήμα ενός κότσου 
ίδιος με ασθενικό σαλιγκαριού καβούκι 
που όλο ξεγλιστρούσαν και κατέρρεαν 
αδύναμοι οι κύκλοι του απ’ τη περιέλιξή τους. 
Και η φουρκέτα - συνέχισε μάνα για λίγο εσύ 
να τρέξω εγώ να πιάσω τον κρυφτούλη ήχο 
της πτώσης άφθαρτα όπως χτυπά 
επάνω στην πλακόστρωτη την πατρική επιφάνειά μου. 

Αυτή είναι, δες την καλά. 
Κοίτα μη μου αγιάσεις ξένη μάνα 
και γίνει η στοργική ορφάνια μου 
μετά από τόσα χρόνια μητριά μου.


 Κική Δημουλά, Η εφηβεία της λήθης, 1994




Σάββατο, 12 Μαΐου 2018

Θέμα Προσομοίωσης για την κακοποίηση των ζώων (Πανελλαδικές 2018)

ΚΕΙΜΕΝΟ  

Άνθρωπος και ζώα: απροσδόκητα οφέλη

   Η σχέση του ανθρώπου με τα ζώα ανάγεται σε πολλά χρόνια πριν, ίσως περισσότερα από 50.000. Αναφερόμενοι στα δημοφιλέστερα κατοικίδια της σύγχρονης εποχής, τα δεδομένα δείχνουν ότι ο σκύλος εξημερώθηκε πριν από περίπου 35.000 χρόνια, ενώ η γάτα 9.500 χρόνια πριν. Οι λόγοι που οδήγησαν τον άνθρωπο να επιθυμεί τη συντροφιά των ζώων σχετίζονταν με την επιβίωσή του στη γη: ο σκύλος ήταν ένας χρήσιμος βοηθός για διάφορες εργασίες, η γάτα ένας απαραίτητος σύμμαχος εναντίον των τρωκτικών, τα αιγοπρόβατα πηγή τροφής και ένδυσης. Σήμερα τα κατοικίδια μπορεί να έχουν χάσει σε ένα μεγάλο βαθμό την αρχική τους λειτουργία, αλλά αυτό δεν έχει μειώσει την ανάγκη του ανθρώπου να βρίσκεται σε επαφή μαζί τους. Σύμφωνα με τη World Society for the Protection of Animals το 2008 υπολογίζεται ότι συμβιώνουν στο σπίτι μαζί με ανθρώπους 342 εκατομμύρια σκύλοι σε 93 χώρες και 281 εκατομμύρια γάτες σε 81 χώρες. Η διάδραση όμως του ανθρώπου με τα ζώα δεν περιορίζεται μόνο στα κατοικίδια. Ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων εργάζονται με ζώα, αφού παγκοσμίως υπολογίζεται ότι υπάρχουν 1,5 δισεκατομμύριο βοοειδή, 2 δισεκατομμύρια αιγοπρόβατα και 20 δισεκατομμύρια πουλερικά.

  Μία από τις σημαντικότερες έννοιες στη μελέτη της σχέσης του ανθρώπου με τα ζώα αποτελεί ο όρος του δεσμού, ο οποίος τοποθετείται την περίοδο της εξημέρωσης των διαφόρων ειδών. Η ισχύς του δεσμού επέτρεψε στα ζώα από κατοικίδια, να θεωρούνται μέλη της οικογένειας του ατόμου. Σύμφωνα με την Αμερικανική Κτηνιατρική Εταιρία «ο δεσμός μεταξύ ανθρώπου και ζώου είναι μια αμφίδρομα ωφέλιμη και δυναμική σχέση, που επηρεάζεται από συμπεριφορές απαραίτητες για την υγεία και την ευεξία και των δύο. Αυτή συμπεριλαμβάνει, αλλά δεν περιορίζεται, συναισθηματικές, ψυχολογικές και σωματικές αλληλεπιδράσεις ανθρώπων, ζώων και περιβάλλοντος».

   Η σχέση του ανθρώπου με τα ζώα, όπως προαναφέρθηκε, έχει ξεπεράσει τα στενά όρια της χρησιμότητας για την επιβίωση. Στη σύγχρονη εποχή ο άνθρωπος εξακολουθεί να επωφελείται από τη συνύπαρξη με τα άλλα μέλη της πανίδας, χρησιμοποιώντας ορισμένα από αυτά για θεραπευτικούς σκοπούς. Η θεραπεία με ζώα σύμφωνα με τη Delta Society (μία από τις μεγαλύτερες μη κερδοσκοπικές οργανώσεις για τη θεραπεία με ζώα στην Αμερική) ορίζεται ως «η κατευθυνόμενη παρέμβαση κατά την οποία ένα ζώο που πληροί συγκεκριμένα κριτήρια, αποτελεί μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας». Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει ειδικά εκπαιδευμένα ζώα και επαγγελματίες που εργάζονται ως συνθεραπευτές. Η θεραπεία μέσω ζώων εστιάζεται στη βελτίωση της ανθρώπινης σωματικής, νοητικής, συναισθηματικής και κοινωνικής λειτουργίας και για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούνται σκύλοι, γάτες, άλογα, γαϊδούρια, δελφίνια, πουλιά, ψάρια, ινδικά χοιρίδια και κουνέλια. Ο ρόλος των ζώων στο θεραπευτικό πλαίσιο περιγράφεται από τα οφέλη που έχουν ήδη προαναφερθεί για τα κατοικίδια. Επιπρόσθετα όμως, μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτες για τη συζήτηση μεταξύ του θεραπευτή και του θεραπευόμενου. Επίσης, η παρουσία τους συνεισφέρει ώστε το μέρος όπου πραγματοποιείται η παρέμβαση να φαίνεται λιγότερο απειλητικό και περισσότερο δελεαστικό, αφού τα περιβάλλοντα που εμπλέκουν ζώα είναι περισσότερο φιλικά και άνετα σε νέους θεραπευόμενους, προσφέροντας την αίσθηση ασφάλειας και ζεστασιάς.

  Συμπερασματικά, τα οφέλη από την ύπαρξη ζώων στη ζωή του ανθρώπου είναι πλέον καταγεγραμμένα και κοινά αποδεκτά. Την επόμενη φορά που θα σκεφτούμε την υιοθεσία ενός κατοικίδιου μπορούμε να λάβουμε υπόψη μας τα προαναφερθέντα στοιχεία, ώστε να πάρουμε την καταλληλότερη απόφαση. Δεν πρέπει να λησμονούμε, όμως, ότι ένα ζώο συντροφιάς θα έχει ανάγκη τη φροντίδα μας για όλη τη ζωή του, κατά τη διάρκεια της οποίας θα μας προσφέρει στιγμές ξεκούρασης, διασκέδασης, ξεγνοιασιάς γεμάτες συναισθήματα (χαρά, ανακούφιση, θλίψη κ.ά.).

Μάριος Παγκράτης, Ψυχολόγος MSc 
(διασκευασμένο κείμενο από τον ιστότοπο: http://www.mariospagkratis.gr/anthropos-kai-zoa.html

ΘΕΜΑΤΑ

Α. Να συντάξετε την περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις
                                                                                                                             25 μονάδες
Β2. Να βρείτε δύο τρόπους και δύο μέσα πειθούς στο κείμενο
                                                                                                                               4 μονάδες
Β1. Να αναπτύξετε σε 70-80 λέξεις το νόημα του παρακάτω αποσπάσματος του κειμένου: «ο δεσμός μεταξύ ανθρώπου και ζώου είναι μια αμφίδρομα ωφέλιμη και δυναμική σχέση, που επηρεάζεται από συμπεριφορές απαραίτητες για την υγεία και την ευεξία και των δύο.»
                                                                                                                             10 μονάδες
Β3. Να δώσετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: διάδραση, ευεξία, εστιάζεται, δελεαστικό, ζεστασιάς.
                                                                                                                              5 μονάδες
Β4. Να βρείτε τα δομικά μέρη και το είδος της τρίτης παραγράφου του κειμένου: « Η σχέση του ανθρώπου με τα ζώα… ασφάλειας και ζεστασιάς»
                                                                                                                              6 μονάδες
Β5. Να μεταφέρετε τις παρακάτω περιόδους στο άλλο είδος σύνταξης (από ενεργητική σε παθητική και το αντίστροφο) :
Α. Η σχέση του ανθρώπου με τα ζώα, όπως προαναφέρθηκε, έχει ξεπεράσει τα στενά όρια της χρησιμότητας για την επιβίωση.
Β. Ο ρόλος των ζώων στο θεραπευτικό πλαίσιο περιγράφεται από τα οφέλη που έχουν ήδη προαναφερθεί για τα κατοικίδια.
                                                                                                                               10 μονάδες
Γ. Η κακοποίηση των ζώων είναι μια μορφή βίας που ασκείται από τον άνθρωπο παράλληλα με τις άλλες της μορφές. Αναλαμβάνετε να συντάξετε ένα άρθρο για την ηλεκτρονική εφημερίδα της τάξης σας με το οποίο θα παρουσιάζετε χαρακτηριστικές εκφάνσεις του φαινομένου και θα προτείνετε τρόπους δραστικής αντιμετώπισής του.
                                                                                                                               40 μονάδες

Έρευνα-Επιμέλεια: Ελένη Κ. Παπαδοπούλου, φιλόλογος

Τετάρτη, 2 Μαΐου 2018

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ (ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ)




Αναδημοσίευση από το 48ο τεύχος του περιοδικού Fractal

http://fractalart.gr/apo-ti-syggrafi-stin-taxi/
ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ

Από τη (συγ)γραφή στην τάξη: δημιουργικές συναντήσεις,  αμφίδρομες σχέσεις με τη διαμεσολάβηση των ΤΠΕ

ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, φιλόλογος, ΜΑ- εκπαιδευτικός Δ.Ε.
ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΜΥΛΩΝΑ, φιλόλογος, ΜΑ Θεατρολογίας, συγγραφέας

Κυριακή, 15 Απριλίου 2018

Μεσσιανισμός (Προτεινόμενο θέμα Νεοελληνικής Γλώσσας)




ΚΕΙΜΕΝΟ

Μεσσιανισμός

    Όταν η δημοκρατία λειτουργεί ομαλά, και το κοινωνικό σύνολο δεν επηρεάζεται από καμιά ψύχωση, η λογική γίνεται ο αποφασιστικός παράγων για την εκτίμηση των πολιτικών προγραμμάτων και για την επιλογή των οργάνων της διοικήσεως. Κατά σοφή δε οικονομία έχει γίνει δεκτό ότι η διάρκεια της τετραετίας είναι επαρκής, για να λειτουργήσει ορθολογικά η πολιτική κρίση των διοικούμενων. Ο μεσσιανισμός διεκδικεί την κατάργηση της κοινωνικής κρίσεως και αξιώνει την παράδοση άνευ όρων, μονοπωλώντας υπέρ ενός ατόμου και την κρίση και τα μέσα για την αντιμετώπιση και τη λύση των προβλημάτων της δημόσιας ζωής.

    Δύο είναι οι κύριες μορφές του μεσσιανισμού, ο μυστικιστικός και ο δικτατορικός. Για να ευνοηθεί ο μεσσιανισμός απαιτείται μειωμένη δύναμη αντιστάσεως της ορθής κρίσεως και όταν ο ψύχραιμος κοινωνικός ορθολογισμός υποχωρεί, τείνει να καταλάβει τις θέσεις που εκκενούνται, ο κοινωνικός μυστικισμός. Ο κοινωνικός μυστικισμός είναι κατάσταση συγγενική με τη μοιρολατρία υπό την έννοια μίας εκούσιας απαλλοτριώσεως της συλλογικής πολιτικής ευθύνης υπέρ του ενός. Στην περίπτωση του μυστικιστικού μεσσιανισμού το κοινωνικό σύνολο αυτοπαραδίδεται με τον δημοκρατικό οπλισμό του, ο οποίος ταχύτατα απορρίπτεται στα άχρηστα. Στην περίπτωση του δικτατορικού μεσσιανισμού το κοινωνικό σύνολο και οι θεσμοί του κατακτώνται με τη βία, αλλά η πρακτική συνέχεια και στις δύο περιπτώσεις είναι ταυτόσημη. Η δημοκρατία αποπνίγεται και στη θέση της υποκαθίσταται η δικτατορία. 

   Οι μεσσίες και οι δικτάτορες είναι πλασμένοι από την ίδια ύλη. Στην καλύτερη περίπτωση είναι σφετεριστές των δημοκρατικών δικαιωμάτων του λαού, στη χειρότερη και συνηθέστερη, είναι πολιτικοί τυχοδιώκτες. «Καλύτερη» πρέπει να θεωρηθεί η περίπτωση της αυτόβουλης από μέρους του λαού, εκχωρήσεως των δημοκρατικών του δικαιωμάτων – η χαρακτηριστικότερη περίπτωση κοινωνικής ψυχώσεως – οπότε έχουμε το φαινόμενο του κοινωνικού μυστικισμού στη νοσηρότερή του εκδήλωση. Η ψυχολογική ιδιοσυστασία των μεσσιών δε διαφέρει και πολύ από την ιδιοσυστασία των δικτατόρων. Αν οι μεσσίες εκμεταλλεύονται ή δημιουργούν την κοινωνική ψύχωση που ευνοεί την προβολή τους, ουσιαστικά δεν αποβλέπουν παρά στη μονοκρατορική άσκηση της εξουσίας, οποιαδήποτε κι αν είναι τα ενδιάμεσα στάδια για την κατάκτησή της. Οι υποψήφιοι δικτάτορες στον ίδιο αντικειμενικό σκοπό αποβλέπουν, μόνο που είναι πιο αδίστακτοι στην πραγμάτωση του σκοπού αυτού. Το γεγονός ότι η δημοκρατία παρέχει όλες τις δυνατότητες για την πολιτική επιβολή μίας προσωπικότητας, αρκεί για ν’ αφαιρέσει απ’ οποιαδήποτε  απόπειρα ανώμαλης ανόδου στην αρχή το ηθικό της έρεισμα, μετατάσσοντάς την στον πολιτικό τυχοδιωκτισμό. (…..) 

   Ο μεσσιανισμός είναι παραγωγός και παράγωγο των ψυχώσεων. Μπορεί, δηλαδή, και να επηρεάσει την κοινωνική ψυχολογία αλλά και να αναδυθεί ως συνέπεια της ομαδικής υστερίας, σαν αντίδοτο σ’ ό,τι η υστερία αυτή προεξοφλεί ως απειλή ή ως κίνδυνο. Η εμφάνιση του μεσσιανισμού, εκτός του ότι ανταποκρίνεται σε νοσηρές κοινωνικές ή πολιτικές καταστάσεις, προϋποθέτει και μία ροπή του κοινωνικού συνόλου που χαρακτηρίζει πρακτικές κοινωνικές ανάγκες που πειθαρχούν στη δική τους λογική που ακολουθεί μια κοίτη καθορισμένη από την ιστορική πορεία της ανθρωπότητας: πουθενά δεν έχει σημειωθεί αντιστροφή του ρεύματος. Ό,τι δίνει την εντύπωση αντιστροφής είναι μονάχα ευφυής σκηνογραφία η οποία όμως δεν αντέχει στην πρώτη δυνατή ριπή. Οι μεσσιανισμοί είναι επικινδυνότατες παρενθέσεις στην ομαλή πολιτική ζωή των λαών, ακριβώς διότι, για να ασκήσουν τη γοητεία τους, χρειάζονται την παραπλανητική σκηνογραφία που θολώνει πρόσκαιρα την ορθή κοινωνική κρίση. Αλλά μέσα σ’ αυτό το πρόσκαιρα υπάρχει μεγάλος χώρος για την περιπέτεια. 

Χουρμούζιος, Αιμίλιος. Η περιπέτεια μιας γενεάς : Κοινωνικοπολιτικά δοκίμια / Αιμ. Χουρμούζιου. - Αθήνα : Εκδόσεις των Φίλων, 1976, σ. 224. 

ΘΕΜΑΤΑ

Α.  Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου (90-110 λέξεις)
                                                                                                                                       Μονάδες 25
Β1. Να αναπτύξετε σε μια παράγραφο 70-80 λέξεων το νόημα της παρακάτω περιόδου: «Οι μεσσιανισμοί είναι επικινδυνότατες παρενθέσεις στην ομαλή πολιτική ζωή των λαών, ακριβώς διότι, για να ασκήσουν τη γοητεία τους, χρειάζονται την παραπλανητική σκηνογραφία που θολώνει πρόσκαιρα την ορθή κοινωνική κρίση.»
                                                                                                                                       Μονάδες 10

Β2. α) Με ποιον/ποιους τρόπους αναπτύσσεται η δεύτερη παράγραφος του κειμένου;
                                                                                                                                        Μονάδες 7

       β)  Να εντοπίσετε και να καταγράψετε στο τετράδιό σας τρεις διαρθρωτικές λέξεις της τελευταίας παραγράφου
                                                                                                                                        Μονάδες 3
Β3. α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις: αξιώνει, υποκαθίσταται, σφετεριστές, έρεισμα, νοσηρές
                                                                                                                                        Μονάδες 5

      β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις: ταυτόσημη, αντικειμενικό, αφαιρέσει, πρόσκαιρα, συλλογικής
                                                                                                                                         Μονάδες 5
Β4. α) Να εντάξετε το παραπάνω απόσπασμα στο κειμενικό είδος, όπου ανήκει,  με τεκμηριωμένο τρόπο
                                                                                                                                         Μονάδες 2,5
     β) Να μεταφέρετε από το κείμενο από το κείμενο στο τετράδιό σας δύο φράσεις με ποιητική χρήση γλώσσας.
                                                                                                                                         Μονάδες 2,5
Γ.  Σ΄ένα άρθρο 500 λέξεων που θα δημοσιευθεί στο περιοδικό του σχολείου σας να αναφερθείτε α) στους παράγοντες που ευνοούν την επικράτηση του μεσσιανισμού σε μια κοινωνία και β) στους τρόπους θωράκισης ανθρώπων και λαών απέναντι σε κάθε πρακτική με μεσσιανικό χαρακτήρα.
                                                                                                                                           Μονάδες 40


Έρευνα-Επιμέλεια Κριτηρίου: Ελένη Παπαδοπούλου, Φιλόλογος ΜΑ-Εκπαιδευτικός





Τετάρτη, 28 Μαρτίου 2018

Μηχανουργείο και Λογοτεχνία

Το κτηριακό συγκρότημα της Σχολής Τεχνών και Επαγγελμάτων "Χαμηδιέ" κατασκευάστηκε το 1903 και αποτελούσε τμήμα του οθωμανικού ορφανοτροφείου Ισλαχανέ. Στη Σχολή λειτουργούσε μηχανουργείο, ξυλουργείο, χυτήριο και σιδηρουργείο όπου φοιτούσαν ορφανά παιδιά. Μετά από πολλές και καταστροφικές ανθρώπινες επεμβάσεις στα κτήρια που εκτείνονταν σε μια μεγάλη έκταση που έφτανε μέχρι τη σημερινή οδό Αγίου Δημητρίου, απέμεινε ο χώρος των εργαστηρίων, που μετά την αποκατάστασή του έχει μετατραπεί σε Πολυχώρο Πολιτισμού στην οδό Ελ. Ζωγράφου (απέναντι από τα κοιμητήρια της Ευαγγελίστριας). Έτσι, επιτεύχθηκε και η επανάχρηση του αξιόλογου συγκροτήματος της παλιάς πόλης της Θεσσαλονίκης. Στον χώρο εκπονούνται εκπαιδευτικά προγράμματα που απευθύνονται και στην Πρωτοβάθμια και στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Ειδικά, μπορεί να γίνει πολύ εποπτική η επίσκεψη για τους μαθητές των ΕΠΑΛ και ενδείκνυται για μαθητές με προβλήματα όρασης, καθώς διαθέτει ενημερωτικό υλικό στη γραφή Braille.

βίντεο με δραματοποιήσεις


Στους χώρους της έκθεσης με τις βιοτεχνικές χρήσεις, οι επισκέπτες μπορούν να αναστοχαστούν τα ιστορικά, πολιτιστικά, κοινωνιολογικά αλλά και λογοτεχνικά συμφραζόμενα της Θεσσαλονίκης των αρχών του 20ου αιώνα.
Ειδικότερα, οι αναφορές λογοτεχνών στα τεχνικά επαγγέλματα, τη βιοπάλη και την παιδική εργασία
βρίσκουν εικόνες στα καλοδιατηρημένα εκθέματα
Τόρνοι

Το παιδί, από δώδεκα χρονώ, έπιασε δουλειά σ' ένα μηχανουργείο. Επειδή ο νόμος έλεγε από δεκατεσσάρω και πάνω, κάνανε τ' αδύνατα δυνατά για να πιάσει δουλειά. Ήθελε να βοηθήσει τη μάνα του. Τώρα ήτανε δεκαπέντε χρονώ, δούλευε πάντα στο μηχανουργείο και το βράδυ πήγαινε σε τεχνική σχολή. Το κακό πρωτοφανερώθηκε ένα απόγευμα, στο μηχανουργείο, την ώρα που δούλευε. Τόπιασε ένας βήχας πολύ δυνατός — έβηχε τον τελευταίο καιρό, μα δεν είχε δώσει σημασία, — και ξαφνικά έβγαλε αίμα. Το πήγανε στις κοινωνικές ασφαλίσεις. Το είδανε στις ακτίνες. Του βγάλανε και πλάκα. Ήτανε πειραγμένος ο αριστερός πνεύμονας.
— Ανάπαυση, καλό φαΐ, καθαρός αέρας ! είπε ο γιατρός στη μάνα, που το βλέμμα της ήτανε γεμάτο φόβο, ακόμα πιο βαθύ φόβο από άλλοτε.
Και πρόσθεσε:
— Επίσης, προσοχή στον ψυχικό παράγοντα!
Αντώνης  Σαμαράκης, Ζητείται Ελπίς, ο Τοίχος, 1954




…Αργότερα η μάνα του τον έστειλε στο μαγαζί του θείου που’ χε μηχανές και μαστόρους να μάθει την τέχνη κι ο Αργύρης είδε από πολύ μικρός τα γυαλιστερά σίδερα, όχι σαν παιχνίδια, μα για δουλειά. Ο θείος του τον είχε για θελήματα, να σκουπίζει τη μηχανή, να μαζεύει τα εργαλεία.
[…] Ο τόρνος με τα μηχανήματα και τις λαβές ήταν ένα μυστήριο που θαρρούσε πως ποτέ δε θα το νιωθε…
Αντρέας Φραγκιάς, Άνθρωποι και σπίτια, 1955




Στο τραπέζι ο πατέρας μου είπε ότι αύριο ξεκινάει τη δουλειά. Σ’ ένα μηχανουργείο στον Πειραιά. Τα λεφτά δεν είναι καλά. Το ξέρει, τον πληρώνουν, λέει, κάτω από το βασικό. Αλλά, τι να κάνεις… Δεν γίνεται αλλιώς. Δεν μπορεί να περιμένει άλλο για μια καλύτερη δουλειά.
Ευγενία Φακίνου, Αστραδενή, 1987
Προϊόντα παραγωγής

μέσα στο συγκρότημα υπήρχε και το παλιό 3ο Γυμνάσιο Αρρένων, για το οποίο έγραψαν οι λογοτέχνες απόφοιτοί του Γιώργος Ιωάννου και Ηλίας Πετρόπουλος.
Ο Πολυχώρος Πολιτισμού "Χαμηδιέ" αποτελεί σημείο αναφοράς και πόλο έλξης για την τοπική κοινωνία και συνιστά επικουρικό διδακτικό μέσο για διαθεματικές προσεγγίσεις σε όλα τα μαθήματα. 
Η κ. Αρετή Κονδυλίδου, Λαογράφος-Κοινωνική Ανθρωπολόγος επιμελήτρια της έκθεσης
και υπεύθυνη των εκπαιδευτικών προγραμμάτων
Επικοινωνία: 2310206910, 2310213800

Παρασκευή, 9 Μαρτίου 2018

Κάλβος : Σφαγή της Χίου και της Συρίας

  Οι στίχοι του Ανδρέα Κάλβου ενέπνευσαν τον Γάλλο ζωγράφο Ντελακρουά να αποδώσει τη σφαγή της Χίου. Η φωτογραφία του πολεμικού ανταποκριτή για το λουτρό αίματος στη Συρία δεν είναι προϊόν έμπνευσης, αλλά προσπάθεια ενημέρωσης της παγκόσμιας κοινότητας για τις σφαγές που συντελούνται σ' αυτή τη χώρα. Οι στίχοι του Κάλβου πάντα επίκαιροι, πάντα ταιριαστοί με την αδηφάγα πολεμική μανία των άδικων. Εξάλλου, ο πόλεμος και οι βαρβαρότητές του θα μαίνονται παντού και πάντα " ἕως ἂν ἡ αὐτὴ φύσις ἀνθρώπων ᾖ" (Θουκυδίδη, 3, 82, 2).

Μάθημα λογοτεχνίας με φιλολογικά, ιστορικά, καλλιτεχνικά και κοινωνιολογικά περικείμενα

Ανδρέας Κάλβος

 Ωδή έκτη. Εις Χίον

 ιζ΄.
    Ω λαιμοί των αθώων
παιδιών μας, ω πλευρά
σεβάσμια των μητέρων,
γερόντων κόμαι εις τ' αίμα
                αθλίως βρεγμέναι!

Musée du Louvre
Η καταστροφή της Χίου
φωτ. Ελένη Παπαδοπούλου


Ωδή Ογδόη. Eις Aγαρηνούς

ις΄.
    H σάλπιγγα, τα τύμπανα
σας προσκαλούν• αδίκους
ασυνέτους πολέμους
φέρετε, κατασφάξατε
                τα έθνη αθώα.     

                 ιζ΄.
    Όχι μόνον τον ίδρωτα,
αλλά και τ' αίμα οι τύραννοι
ζητούσιν απόσας,
κ' αφ' ου ποτάμια εχύσατε
                μήπως τους φθάνει.     

                 ιη΄.
    Tην πνοήν σας αχόρταστοι
επιθυμούν• αλλοίμονον
αν ποτε επί τα σφάγια
των τυράννων αναστε-
 -νάξη η ψυχή σας.  
       
Ο δρόμος ένα ποτάμι αίματος από τις σφαγές αθώων στη Συρία
 http://annoyingsuff.blogspot.gr/2016/02/blog-post_22.html

                   


Τετάρτη, 7 Μαρτίου 2018

Νομίσματα και Σταθμά στην Κλασική Αρχαιότητα

  Οι Κερκυραϊκοί στατήρες έγιναν αφορμή για έρευνα και συζήτηση γύρω από τα χρηματοοικονομικά της Αρχαιότητας και οι ισοτιμίες με τα σημερινά νομίσματα αποτέλεσαν το έναυσμα για να χρησιμοποιήσουμε τα Μαθηματικά στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών της Α΄Λυκείου.

Το απόσπασμα του Θουκυδίδη (3, 70) εγείρει απορίες και προβληματισμό. Η χρηματική ποινή ήταν εξοντωτική;

 Kαὶ (ἦν γὰρ Πειθίας ἐθελοπρόξενός τε τῶν Ἀθηναίων καὶ τοῦ δήμου προειστήκει) ὑπάγουσιν αὐτὸν

 οὗτοι οἱ ἄνδρες ἐς δίκην, λέγοντες Ἀθηναίοις τὴν Κέρκυραν καταδουλοῦν. Ὁ δὲ ἀποφυγὼν ἀνθυπάγει

 αὐτῶν τοὺς πλουσιωτάτους πέντε ἄνδρας, φάσκων τέμνειν χάρακας ἐκ τοῦ τε Διὸς τοῦ τεμένους καὶ 

τοῦ Ἀλκίνου• ζημία δὲ καθ᾽ ἑκάστην χάρακα ἐπέκειτο στατήρ. 

στατήρας: ονομασία διάφορων αρχαίων νομισμάτων: Aττικός / βοιωτικός ~.


  Από τον 6ο αιώνα π.Χ. έως τον 3ο αιώνα μ.Χ. η Αθήνα έκοψε νομίσματα κυρίως σε άργυρο, αργότερα και σε χαλκό, ενώ σε δυο περιστάσεις εκτάκτου ανάγκης εξέδωσε και χρυσά νομίσματα. Το αργυρά αθηναϊκά τετράδραχμα κυκλοφόρησαν από την Ιταλία έως το Αφγανιστάν και ήταν ένα από τα ισχυρότερα και μακροβιότερα νομίσματα του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Οι πρώτες νομισματικές εκδόσεις των Αθηνών, από τα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ. κ.ε., απεικονίζουν διάφορα θέματα, όπως γλαύκα, ίππο, ταυροκεφαλή, τροχό, γοργόνειο κ.ά. Τα νομίσματα αυτά ονομάστηκαν «εραλδικά» (Wappenmunzen) καθώς παλαιότεροι μελετητές θεώρησαν ότι έφεραν εμβλήματα αριστοκρατικών οικογενειών της Αθήνας. Πιθανότερο είναι όμως η θεματολογία να σχετίζεται με θρησκευτικές και αθλητικές δραστηριότητες όπως οι γιορτές των Παναθηναίων.
https://argolikivivliothiki.gr/
ΤΑΛΑΝΤΟΝ

τάλαντον  : η μεγαλύτερη μετρική και νομισματική μονάδα στην αρχαιότητα.
φωτ. Γεωργία Σταυράτη
ΜΝΑ

μνα: αρχαία ελληνική μονάδα βάρους που χρησιμοποιήθηκε και ως νομισματική: H μνα αντιστοιχούσε με το ένα εξηκοστό του ταλάντου.
ΟΒΟΛΟΣ

οβολός: υποδιαίρεση (το ένα έκτο) της αρχαίας αττικής δραχμής.
 

Υποδιαίρεση του αθηναϊκού νομίσματος:
6 οβολοί = 1 δραχμή
100 δραχμές = 1 μνα
60 μναι = 1 τάλαντο ή 6000 δραχμές
http://www.ime.gr/chronos/05/gr/economy/index.html


ΔΡΑΧΜΗ

δραχμή  ασημένιο νόμισμα που κυκλοφορούσε σε διάφορες πόλεις της αρχαίας Ελλάδας• στην αρχαία Aθήνα ήταν ίση με το ένα εκατοστό (1/100) της μνας και είχε έξι οβολούς. 


Και οι σταθμητικοί κανόνες έδωσαν πολλές υπολογιστικές ασκήσεις.


ΣΤΑΘΜΗΤΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ  (ΑΤΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)
1 Τάλαντο (26.196 χλγρ.) =
60 Μνες  ή 6.000 αττικές δραχμές
1 Μνα (436,6 γρ.) =
100 Δραχμές
1 Δεκάδραχμο (43,75 γρ.) =
10 Δραχμές
1 Τετράδραχμο (17,50 γρ.)  =
4 Δραχμές
1 Δίδραχμο ή Στατήρας (8,75 γρ.) =
2 Δραχμές
1 Δραχμή (4,37 γρ.) =
6 Οβολοί
1 Τετρόβολο (2,92 γρ.) =
4 Οβολοί
1 Ημίδραχμο ή Τριόβολων (2,19 γρ.) =
3 Οβολοί ή μισή δραχμή
1 Διόβολο (1,46 γρ.) =
2 Οβολοί
1 Τριημιοβόλιο (1,10 γρ.) =
11/82 του οβολού
1 Οβολός (0,72 γρ.)
8 Χαλκοί
1 Ημιόβολο =
Μισός Οβολός
1 χρυσός στατήρας ή δαρεικός =
27, 5 αττικές δραχμές
1 αργυρός στατήρας  =
4 δραχμές.


Δευτέρα, 26 Φεβρουαρίου 2018

Νέοι και Κρίση




Οι νέοι στην εποχή της κρίσης

(Ευχαριστούμε την κ. Άννα-Μαρία Πανταζή, Φιλόλογο, για τη διάθεση του Κριτηρίου Αξιολόγησης για τη Γ΄Λυκείου.)



Ο πολιτισμός ως πηγή δυστυχίας, όπως έλεγε ο Freud, βρίσκει κατά κάποιο τρόπο τη δικαίωσή του στη σύγχρονη πολυεπίπεδη και πολύμορφη κρίση της εποχής μας. Η κρίση αυτή διακυβεύει τις αξίες μας, την ηθική μας και το μέλλον - κυρίως - των νέων. Η προέλευση της κρίσης αυτής είναι πρώτιστα πολιτισμική, γιατί ο πολιτισμός μας στο όνομα της προόδου και του δήθεν φιλελευθερισμού διάβρωσε κάθε αξία,αφούαποικιοποιήθηκε από την οικονομική πλευρά του.

Σ’ αυτή την «πολιτισμένη» κοινωνία ο νέος είναι ο πιο αδύναμος κρίκος. Η πραγματικότητα συναντά το νέο σε μια θλίψη και μια μοναξιά, σε μια έρημο επικοινωνίας. Τη μοναξιά της μυστικής του θλίψης (όπως γράφει ο φιλόσοφος Ουμπέρτο Γκαλιμπέρτι) που καθορίζεται ως κατάσταση – σύμφωνα με τον ίδιο φιλόσοφο – από αυτό που ο Νίτσε ορίζει ως «μηδενισμό» και τον ορίζει ως εξής: «Μηδενισμός: λείπει ο σκοπός, λείπει η απάντηση στο «γιατί;» Τι σημαίνει Μηδενισμός; Ότι οι υπέρτατες αξίες χάνουν κάθε αξία». 

Αυτή λοιπόν η ερημοποίηση του νοήματος, αντιφάσκει στη ζωή και προφανώς με την άποψη του Γκέτε πως «ο άνθρωπος είναι μια ύπαρξη στραμμένη προς την παραγωγή νοήματος». Με άλλα λόγια, η πραγματικότητα συγκρούεται με την ανθρώπινη φύση. Και η ανθρώπινη φύση φαίνεται να υποχωρεί στη πρώτη, κάνοντας τον νέο δυστυχισμένο. 

Η ατομική δυστυχία του νέου δεν είναι η αιτία των καταστάσεων, αλλά η συνέπεια της πολυσχιδούς κρίσης που βιώνουμε όλοι μας. Και αυτή τη δυστυχία, κάποιοι - κήνσορες των νέων - προσπαθούν να την θεραπεύσουν με ηθικόλογες αοριστολογίες και γενικολογίες, λόγια έωλα,    επιβεβαιώνοντας  την ηθική και πολιτισμική παρακμή, αφού δεν απαντούν στο «γιατί;», ούτε ικανοποιούν τους νέους, ούτε θεραπεύουν τα αίτια της κρίσης.

Η σύγχρονη πραγματικότητα καταγράφεται τόσο οδυνηρή γι’ αυτούς, αφού τους υποβάλλει σε μια διαδικασία διαψεύσεων και οι όποιες ερμηνείες των αλλαγών μόνο σύγχυση και αποπροσανατολισμό από τα πραγματικά αίτια της κρίσης τού προκαλούν. Έτσι ο νέος έμεινε ανερμάτιστος, αίολος, απο-γοητευμένος, με τις κινήσεις του να θυμίζουν το Rumblefish. Δύσθυμος λοιπόν, ευνουχισμένος από όνειρα και ιδανικά, παραγκωνισμένος, ηθικά και πνευματικά ορφανός, στο αίτημά του για υιική στοργή να εισπράττει την υϊκή συμπεριφορά της κοινωνίας, δικαιώνει την επιθετικότητά του, εξιδανικεύει τις αδικίες του, ωραιοποιεί τις αδυναμίες του και - εν τέλει - δικαιολογεί τη σκληρότητά του και τη ραθυμία του. Αρνείται να πιεστεί, να κουραστεί – έστω – για να μετρήσει τις δυνάμεις του. Και αυτό εκμεταλλεύονται όλοι οι αυτόκλητοι «σωτήρες» και του κατεβάζουν διαρκώς τον πήχυ, για να τον έχουν στην μετριότητα. Μεταλλάχθηκε ο νέος, από «Όλιβερ Τουίστ» που έμαθε να κοινωνικοποιείται, να αγωνίζεται και με τη μόρφωσή του να πορεύεται, σε «Χάρι Πότερ» που με το «μαγικό ραβδί του» θέλει να κατανοήσει και να αλλάξει τον κόσμο. Έτσι λοιπόν, οι κρατούσες συνθήκες έκαναν τον νέο μέτριο. Και ο μέτριος, είναι σχεδόν βέβαιο, πως δεν θα ξεσηκωθεί ποτέ κι ούτε θα αντισταθεί ποτέ. Τον γοήτευσαν δίνοντάς του αφειδώς την ύλη και του επέτρεψαν να βαυκαλίζεται πως με αυτή θα κατακτήσει την ευτυχία. Στην ουσία όμως δεν του προσέφεραν τίποτε άλλο παρά ένα παραισθησιογόνο που προκαλεί εθισμό, προκειμένου να καλύψει το εσωτερικό του κενό σε μια κοινωνία η οποία από πάλλουσα, αγαπητική κοινότητα ανθρώπων, έγινε απλώς επικοινωνία.Και την όλη κατάσταση που βιώνει  ο νέος  στην εποχή της κρίσης, την χαρακτηρίζουμε  εμείς  ως « ηθική εντροπία». 

Αυτή η αφυδατωμένη από αισθήματα και αξίες εποχή, δεν φαίνεται να μπορεί να «ησυχάσει» τον νέο, ο οποίος έχει μια απροσμέτρητη ικανότητα - αφού  κατανοήσει - να ανακτήσει τις δυνάμεις του και να αλλάζει τον κόσμο. Αποκτώντας ισχυρά κοινωνικά, ηθικά και πολιτικά αντανακλαστικά θα είναι δυνατή η όποια αντίσταση. Και αυτά θα τα δώσει μια κοινωνία που θα ενδυναμώνει και θα υποστηρίζει, θα εμπιστεύεται και θα τονώνει τις πρωτοβουλίες του νέου, δίνοντάς του ελπίδα και προοπτική προκειμένου  να αντιτάξει στη δουλεία των στρεβλώσεων και την απότοκη τύφλωσή τους, τις καινοτόμες ιδέες του, τη δυναμική ψυχή του και το φιλελεύθερο και ανεξάρτητο, ατίθασο και δημιουργικό πνεύμα του.

Δίνοντάς του «ένα ζευγάρι – μεταχειρισμένα έστω – ιδανικά» ο νέος είναι ικανός να αντιστρέψει την πολύμορφη κρίση (πολιτική, κοινωνική, οικονομική, πολιτισμική, ηθική) και  να αλλάξει τον κόσμο. Η αλήθεια είναι πως στους νέους απεικονίζονται οι γονείς, οι δάσκαλοι και η κοινωνία. Και εκεί πρέπει να αναζητηθούν οι αιτίες.

Λειτουργούν οι θεσμοί; Υπάρχει σεβασμός στο Πρόσωπο; Οι αξίες αποτελούν σημείο αναφοράς μας; Έχει επέλθει πραγματική κάθαρση από στερεοτυπικές αντιλήψεις, προκαταλήψεις και παρωπιδικές συμπεριφορές που μας φέρνουν αξιακά και πολιτισμικά χιλιάδες χρόνια πίσω;
Φοβόμαστε ότι ελάχιστοι θα απαντούσαν καταφατικά. 

Ο νέος όμως αντιστέκεται στην εργαλειοποίησή του και σαν άλλος Μπερανζέ στο «Ρινόκερο» του Ιονέσκο, υψώνει τη φωνή του: «Θα υπερασπιστώ τον εαυτό μου ενάντια σ’ όλο τον κόσμο… δεν θα καθίσω με σταυρωμένα χέρια, θα πολεμήσω…
Είμαι ο τελευταίος άνθρωπος… και μέχρι να ’ρθει το τέλος θα παραμείνω άνθρωπος! Όχι δεν θα συνθηκολογήσω!... ΔΕΝ ΘΑ ΓΙΝΩ ΣΑΝ ΚΙ ΕΣΑΣ!».

Κι αυτή η κραυγή του νέου δεν είναι ο επιθανάτιος ρόγχος του… Είναι το ξεκίνημα!             

Βραβευμένο δοκίμιο του Δρ. Πολύβιου Ν. Πρόδρομου
το 2016  από τον Ε.Π.Ο.Κ., 
στο πλαίσιο του 7ου ΔιεθνούςΛογοτεχνικού Διαγωνισμού. 

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ


Α. Να γράψετε την περίληψη του άρθρου σε 120-130 λέξεις.

                                                                                                                Μονάδες 25


Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, σύμφωνα με το κείμενο, τις παρακάτω διαπιστώσεις, γράφοντας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη ΣΩΣΤΟ, αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη ΛΑΘΟΣ, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:

α) Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από μια πολύμορφη και πολυεπίπεδη κρίση.

β) Η ερημοποίηση του νοήματος της ζωής ονομάζεται «μηδενισμός».

γ) Η σύγχρονη πραγματικότητα δημιουργεί σύγχυση και αποπροσανατολισμό στους νέους.

δ) Ο νέος αποκτώντας ισχυρά κοινωνικά,ηθικά και πολιτικά αντανακλαστικά θα μπορέσει να αντισταθεί στην «εργαλειοποίησή» του.

ε) Ο νέος δεν έχει τη δύναμη να αντισταθεί στην κοινωνική πραγματικότητα και θα συνθηκολογήσει.

                                                                                                                Μονάδες 10


Β2.Ποιον τρόπο και ποια μέσα πειθούς μετέρχεται ο συγγραφέας του κειμένου στην πρώτη παράγραφο;(«Ο πολιτισμός…οικονομική πλευρά του.»)
Μονάδες 4



Β3. Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται η έκτη παράγραφος του κειμένου ;(«Αυτή η αφυδατωμένη …και δημιουργικό πνεύμα του.»)
Μονάδες 2



Β4. α)Να αιτιολογήσετε τη χρήση των σημείων στίξης στις παρακάτω περιπτώσεις:

1. (όπως γράφει ο φιλόσοφος Ουμπέρτο Γκαλιμπέρτι): τη χρήση παρένθεσης(2η παράγραφος)
2. ως εξής:τη χρήση διπλής τελείας (2η παράγραφος)
3. - αφού  κατανοήσει – τη διπλή παύλα (6η παράγραφος)

Μονάδες 3

β) Ποια νοηματική σχέση δηλώνουν οι διαρθρωτικές λέξεις-φράσεις  του κειμένου:
γιατί(1η παράγραφος),
αφού( 1η παράγραφος),
Με άλλα λόγια(3η παράγραφος) 
                                                                                            Μονάδες 3


Β5.«Στην ουσία όμως δεν του προσέφεραν τίποτε άλλο παρά ένα παραισθησιογόνο που προκαλεί εθισμό, προκειμένου να καλύψει το εσωτερικό του κενό σε μια κοινωνία.»(πέμπτη παράγραφος) : να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική. Τι εξαίρεται στην παθητική σύνταξη;
Μονάδες 3


Β6. α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμία από τις πιο κάτω λέξεις:
Προόδου,πολυσχιδούς,διαψεύσεων, αλλάξει, ενδυναμώνει.
                                                                                                                Μονάδες 5


β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμία από τις πιο κάτω λέξεις:
διάβρωσε, παρακμή,Αρνείται,δουλεία, ανεξάρτητο,


                                                                                                                Μονάδες 5


Γ. Ο συγγραφέας του κειμένου, μεταξύ των άλλων, τονίζει: «Αυτή η αφυδατωμένη από αισθήματα και αξίες εποχή, δεν φαίνεται να μπορεί να «ησυχάσει» τον νέο, ο οποίος έχει μια απροσμέτρητη ικανότητα - αφού  κατανοήσει - να ανακτήσει τις δυνάμεις του και να αλλάζει τον κόσμο.»
Με βάση τους προβληματισμούς που γεννούν οι πιο πάνω σκέψεις,να γράψετε ένα άρθρο(500-600)λέξεων για ένα δημοσιογραφικό portal, αναφερόμενοι:
α) στα χαρακτηριστικά της πολυεπίπεδης κρίσης  και
β) στη στάση με την οποία εσείς, οι νέοι,θα αντιμετωπίσετε τα προβλήματα και τις δυσκολίες που υπάρχουν και που καθημερινά ανακύπτουν.

Μονάδες 40







Τρίτη, 30 Ιανουαρίου 2018

Επιστήμη και πειράματα σε ανθρώπους







Ευχαριστώ πολύ τον κ. Βασίλειο Φανάρα, Δρ. Βιοηθικής και Θεολόγο, για την πολύτιμη αρωγή του στο θέμα και στο γνωστικό υπόβαθρο των παραπομπών του θέματος.

Το παρακάτω Κριτήριο Αξιολόγησης αναφέρεται στη θεματική ενότητα Επιστήμη- Τεχνολογία- Βιοηθική της ύλης της Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄Λυκείου και, βέβαια, καθίσταται ιδιαίτερα επίκαιρο σήμερα λόγω και της σχετικής ειδησεογραφίας.

ΚΕΙΜΕΝΟ
ΒΙΟΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ
1. Το ζήτηµα είναι σήµερα, διεθνώς, εξαιρετικά καίριο, ιδίως όσον αφορά τις κλινικές µελέτες φαρµάκων. Οι αυξανόμενες ανάγκες προστασίας της υγείας, τις οποίες έχουν προκαλέσει τόσο η εµφάνιση και αναγνώριση νέων ασθενειών όσο και η επανεµφάνιση ασθενειών του παρελθόντος, αλλά και οι µεγάλες πρόοδοι των τελευταίων χρόνων στις βιολογικές επιστήµες, ενθαρρυντικές για την έρευνα σε νέα φάρµακα, αποτελούν παράγοντες που προσελκύουν το έντονο ενδιαφέρον του κοινού, των επιστηµόνων και της φαρµακευτικής βιοµηχανίας. Με τα δεδοµένα αυτά, διαφαίνεται µια γενικότερη τάση να «επιταχυνθούν» οι διαδικασίες δοκιµασίας, έγκρισης και εισαγωγής µιας νέας θεραπείας ή ενός νέου φαρµάκου στην αγορά, ώστε να υπηρετείται αποτελεσµατικότερα η προστασία της υγείας.

 2.Η επιτάχυνση αυτή, ωστόσο, δεν µπορεί να οδηγεί σε «εκπτώσεις» του ελέγχου, εις βάρος της ποιότητας των νέων θεραπειών και φαρµάκων και κυρίως της ασφάλειας των προσώπων που συµµετέχουν στις σχετικές κλινικές µελέτες. Η τελευταία αυτή διάσταση αφορά άµεσα τη βιοηθική.

3.Η προβληµατική των πειραµατισµών σε ανθρώπους για µια σύγχρονη κοινωνία συνδέεται αποκλειστικά µε τις δοκιµές νέων θεραπευτικών µέσων (ιδίως φαρµάκων) που αποσκοπούν στη βελτίωση της προστασίας της υγείας. Άλλου είδους «πειραµατισµοί», που θα µετέτρεπαν ανθρώπινα όντα σε «πειραµατόζωα», για την ικανοποίηση είτε «επιστηµονικών» είτε άλλων κοινωνικών επιδιώξεων, έχουν καταδικασθεί από τον πολιτισµό µας: η νωπή ακόµη εµπειρία των πειραµάτων σε ανθρώπους του ναζιστικού καθεστώτος συνέβαλε καθοριστικά σε αυτό. Ακόµη και υπό το συγκεκριµένο πρίσµα, ωστόσο, οι κλινικές δοκιµές φαρµάκων θέτουν ορισµένα προβλήµατα για τη βιοηθική.

4.Ποιες εγγυήσεις έχουµε ότι µε τη δοκιµή ενός νέου φαρµάκου, ο άνθρωπος δεν µετατρέπεται σε πειραµατόζωο, σε απλό «µέσον» για την εξυπηρέτηση άλλων σκοπών (π.χ. την πρόοδο της επιστήµης), αντίθετα προς τη θεµελιώδη ηθική και νοµική αρχή του σεβασµού της αξίας του; Με ποια κριτήρια επιλέγονται εκείνοι που θα κληθούν να συµµετάσχουν σε µια κλινική δοκιµή, λαµβάνοντας υπ’ όψη τα οφέλη αλλά και τους κινδύνους που τη συνοδεύουν; Αλλά και µε ποια κριτήρια επιλέγονται τα σκευάσµατα που θα δοκιµασθούν σε ανθρώπους, έχοντας υπ’ όψη αφ’ενός την οικονοµική διάσταση της αγοράς του φαρµάκου και αφ’ ετέρου την ελευθερία της επιστηµονικής έρευνας;

5.Η προστασία των προσώπων που συµµετέχουν σε κλινικές µελέτες είτε θεραπευτικών µεθόδων είτε φαρµακευτικών σκευασµάτων, έχει ως αφετηρία την ιδιαίτερη σχέση γιατρού/ασθενούς.

6.Σε κάθε σχέση γιατρού/ασθενούς είναι δεδοµένη η ευάλωτη θέση του δεύτερου. Την αδυναµία αυτή εξισορροπεί η προσωπική του εµπιστοσύνη στον γιατρό και, τελικά, η ιδιαίτερη ευθύνη του τελευταίου απέναντι στον ασθενή, η οποία – εκτός της ηθικής - έχει και νοµική σηµασία.

7. Ωστόσο, ειδικά στην περίπτωση των κλινικών µελετών, υπάρχει ένα πρόσθετο στοιχείο. Ο ασθενής είναι διατεθειµένος να υπαχθεί σε µια κλινική µελέτη, αποδεχόµενος εξ ορισµού κάποια αβεβαιότητα ως προς τις συνέπειες στην υγεία του. Ο γιατρός, από την πλευρά του, έχει πολύ πιο εµπεριστατωµένη επίγνωση αυτής της αβεβαιότητας και - µε δεδοµένη αυτήν ακριβώς την επίγνωση - πρέπει να εγγυηθεί την προστασία θεµελιωδών έννοµων αγαθών του ασθενούς, που µπορεί να κινδυνεύσουν κατά τη διαδικασία της κλινικής µελέτης, ιδίως της υγείας και της ελευθερίας του. Η ιατρική ευθύνη, λοιπόν, επιτείνεται εδώ: ο έλεγχος της «τεχνικής»/επιστηµονικής καταλληλότητας του σκευάσµατος πρέπει να «συµβαδίζει» µε τη «δεοντολογική» καταλληλότητα της συγκεκριµένης µελέτης, που εγγυάται την προστασία όσων δέχθηκαν να συµµετάσχουν σε αυτήν.

8. Η ιατρική και η ερευνητική δεοντολογία έχουν επεξεργασθεί διεξοδικά, ιδίως µετά τον Β’ Παγκόσµιο Πόλεµο, αρχές, σύµφωνα µε τις οποίες είναι αποδεκτός ο πειραµατισµός στον άνθρωπο γενικά, αλλά και ειδικότερα στο πλαίσιο των κλινικών µελετών φαρµάκων, χωρίς να διακυβεύεται η αξιοπιστία τους.

Διασκευασμένο κείμενο από τον ιστότοπο της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής.

http://www.bioethics.gr/images/pdf/GNOMES/recom_clinical_trials_gr.pdf
http://www.bioethics.gr/images/pdf/GNOMES/SYSTASH_MH_PAREMBATIKES_MELETES_Final_GR.pdf

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Να αποδοθεί περιληπτικά το παραπάνω κείμενο σε 120-140 λέξεις

2. α. Ποια προβλήματα για τη βιοηθική αναδύονται από τα πειράματα σε ανθρώπους;

    β.  Για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, έχει αναπτυχθεί η  ερευνητική δεοντολογία των ιατρικών πειραμάτων μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο;

3. Άλλου είδους «πειραµατισµοί», που θα µετέτρεπαν ανθρώπινα όντα σε «πειραµατόζωα», για την ικανοποίηση είτε «επιστηµονικών» είτε άλλων κοινωνικών επιδιώξεων, έχουν καταδικασθεί από τον πολιτισµό µας
Να αναπτύξετε, με θεματική περίοδο την παραπάνω, μια παράγραφο με παραδείγματα.

4. Να σχολιάσετε τη συνοχή των παραγράφων 5-8

5. Να ξαναγραψετε το παρακάτω χωρίο μετατρέποντας την ενεργητική σύνταξη σε παθητική και την παθητική σε ενεργητική:
Με ποια κριτήρια επιλέγονται εκείνοι που θα κληθούν να συµµετάσχουν σε µια κλινική δοκιµή, λαµβάνοντας υπ’ όψη τα οφέλη αλλά και τους κινδύνους που τη συνοδεύουν; Αλλά και µε ποια κριτήρια επιλέγονται τα σκευάσµατα που θα δοκιµασθούν σε ανθρώπους, έχοντας υπ’ όψη αφενός την οικονοµική διάσταση της αγοράς του φαρµάκου και αφ’ ετέρου την ελευθερία της επιστημονικής έρευνας; 

6. Να δώσετε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις υπογραμμισμένες λέξεις.


7. Το πνευματικό κέντρο του δήμου σας οργανώνει εκδήλωση με θέμα: « η ευθύνη του επιστήμονα απέναντι στον άνθρωπο». Αναλαμβάνετε να εκπροσωπήσετε το σχολείο σας με ομιλία. Σ ε αυτή να αναφερθείτε στους κινδύνους που προκύπτουν από την αντιδεοντολογική χρήση των επιστημονικών επιτευγμάτων, καθώς και στις  προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες πρέπει να αξιοποιείται η επιστημονική έρευνα, ώστε να μην καθίσταται επιζήμια για τον άνθρωπο.


Πέμπτη, 25 Ιανουαρίου 2018

Καβάφης και Ιουλιανός, Σεφέρης και Γρηγόριος Ναζιανζηνός: ποιητικές σχέσεις


Εις τα περίχωρα της Aντιοχείας

Σαστίσαμε στην Aντιόχειαν όταν μάθαμε
τα νέα καμώματα του Ιουλιανού.

Ο Aπόλλων εξηγήθηκε με λόγου του, στην Δάφνη!
Χρησμό δεν ήθελε να δώσει (σκοτισθήκαμε!),
σκοπό δεν τόχε να μιλήσει μαντικώς, αν πρώτα
δεν καθαρίζονταν το εν Δάφνη τέμενός του.
Τον ενοχλούσαν, δήλωσεν, οι γειτονεύοντες νεκροί.

Στην Δάφνη βρίσκονταν τάφοι πολλοί.—
Ένας απ’ τους εκεί ενταφιασμένους
ήταν ο θαυμαστός, της εκκλησίας μας δόξα,
ο άγιος, ο καλλίνικος μάρτυς Βαβύλας.

Aυτόν αινίττονταν, αυτόν φοβούνταν ο ψευτοθεός.
Όσο τον ένοιωθε κοντά δεν κόταε
να βγάλει τους χρησμούς του· τσιμουδιά.
(Τους τρέμουνε τους μάρτυράς μας οι ψευτοθεοί.)

Aνασκουμπώθηκεν ο ανόσιος Ιουλιανός,
νεύριασε και ξεφώνιζε: «Σηκώστε, μεταφέρτε τον,
βγάλτε τον τούτον τον Βαβύλα αμέσως.
Aκούς εκεί; Ο Aπόλλων ενοχλείται.
Σηκώστε τον, αρπάξτε τον ευθύς.
Ξεθάψτε τον, πάρτε τον όπου θέτε.
Βγάλτε τον, διώξτε τον. Παίζουμε τώρα;
Ο Aπόλλων είπε να καθαρισθεί το τέμενος.»

Το πήραμε, το πήγαμε το άγιο λείψανον αλλού·
το πήραμε, το πήγαμε εν αγάπη κ’ εν τιμή.

Κι ωραία τωόντι πρόκοψε το τέμενος.
Δεν άργησε καθόλου, και φωτιά
μεγάλη κόρωσε: μια φοβερή φωτιά:
και κάηκε και το τέμενος κι ο Aπόλλων.

Στάχτη το είδωλο· για σάρωμα, με τα σκουπίδια.

Έσκασε ο Ιουλιανός και διέδοσε—
τι άλλο θα έκαμνε— πως η φωτιά ήταν βαλτή
από τους Χριστιανούς εμάς. Aς πάει να λέει.
Δεν αποδείχθηκε· ας πάει να λέει.
Το ουσιώδες είναι που έσκασε.

(Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984)

Η εμπειρία δεν είναι ποτέ περιορισμένη, και δε συμπληρώνεται ποτέ• είναι μια απέραντη ευαισθησία, ένας μεγάλος ιστός αράχνης κάποιας λογής. Φτιαγμένος από την πιο λεπτή μεταξωτή κλωστή, κρεμασμένος στο θάλαμο της συνείδησης και πιάνοντας κάθε ανεμόφερτο μόριο στο υφάδι του. Είναι αυτή καθαυτή η ατμόσφαιρα της διάνοιας... 
HENRY JAMES


  Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας (1933). Είναι το τελευταίο ποίημα του Καβάφη• δεν πρόλαβε να το τυπώσει σε μονόφυλλο. Πέθανε στις 29 Απριλίου 1933.

     Σαστίσαμε στην Αντιόχειαν όταν μάθαμε 
     τα νέα καμώματα του Ιουλιανού..

     Κοραής: «Πολύ πλέον μ’ επαρηγόρησαν όσα μ’ έγραφες άλλοτε περί της φροντίδας των Καππαδοκών...»

     Ο Καβάφης έμεινε ώς το τέλος ένας λόγιος Φαναριώτης.

   Πίσω από τους Αντιοχείς αυτούς, αισθάνεται κανείς —είτε τον είχε υπόψη του ο Καβάφης, είτε όχι — το μεγάλον ίσκιο του Ναζιανζηνού• δεν ήταν άνθρωπος χωρίς μπρίο. Τον συλλογίζομαι συχνά, εδώ στην Άγκυρα, καθώς και την Αθήνα εκείνη του 4ου αιώνα• τα σχολειά της, τους νέους που μαζεύουνταν από τα πέρατα της οικουμένης για να μελετήσουν τον Ελληνισμό που ξαναφουντώνει• μια πανσπερμία σπουδαστών, κι ανάμεσό τους τις τρεις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες του καιρού, που μέλλουνταν να συγκλονίσουν τον κόσμο: τον Ιουλιανό, τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό, τον Βασίλειο τον Μέγα• δυνατούς, ανήσυχους χαρακτήρες, συμφοιτητές, ομήλικους, δεν έχουν περισσότερο από τέσσερα χρόνια διαφορά• κι αυτή την ελληνική παιδεία που μετατοπίζεται προς την Ανατολή και ποτίζει τόσο διαφορετικές δίψες• που δημιουργεί τόσους νέους συνδυασμούς και κράσεις, απαγίωτους ακόμη. Ξαναθυμούμαι το αιώνιο «εν μέρει... εν μέρει...» (30. λ´) του Καβάφη και χαίρομαι τον οργισμένο λόγο του Γρηγορίου όταν ο Ιουλιανός θέλησε να «απελάσει» τους χριστιανούς από την ελληνική λαλιά:

     «...κακούργως την προσηγορίαν μετέθηκεν επί το δοκούν, ώσπερ της θρησκείας όντα τον Έλληνα λόγον, αλλ’ ου της γλώσσης• και διά τούτο, ως αλλοτρίου καλού φώρας, των λόγων ημάς απήλασεν...» (Α´, ε´).14

     Σα να είχαν κλέψει ξένο πράγμα• σα να ήταν μοναχά δικός του ο ελληνικός λόγος —και νομοθετεί να μην ονομάζουνται πια Χριστιανοί αλλά Γαλιλαίοι (Α´, οστ´)• χάρισμά του λοιπόν οι ονομασίες, δε θα του τις διαφιλονικήσουν:

     «Ημείς δε ου παρακινήσομεν αυτοίς τα ονόματα• ουδέ γάρ εστιν εις ό,τι μεταθείημεν αν άλλο γελοιότερον, τους φαλλούς, και τους ιθυφάλλους, και τους μελαμπύγους, και τους απύγους, και τον τραγόπουν, και τον σεμνόν Πάνα, τον εκ πάντων μνηστήρων ένα θεόν, και όνομα λαβόντα την ύβριν...• ουκ ούν φθονήσομεναυτοίς ούτε των πραγμάτων, ούτε των ονομάτων• αλλ’ απολαυέτωσαν της εαυτών ευηθείας, και τοις αισχίστοις εγκαλλωπιζέσθωσαν• ει βούλοιντο δε, και τον Βουθοίναν παρήσομεν αυτοίς, και τον Τριέσπερον, ίνα και μάλλον αυτοίς χαρισώμεθα• τον και γεννώμενον ούτω, και γεννώντα μεγαλοπρεπώς, και άθλον ποιησάμενον τρισκαιδέκατον, εν μια νυκτί, τας Θεστίου πεντήκοντα θυγατέρας, ίν’ εκ τούτων ονομασθή Θεός...» (Α´, οζ´).

     Και τι μας εμποδίζει εμάς τους Χριστιανούς να του ανταποδώσουμε τα ίσα και να τον φωνάζουμε Ειδωλιανό, και Πισαίο, και Αδωναίο, και Καυσίταυρο, αυτόν τον «ευηθέστατο, και ασεβέστατο, και απαιδευτότατο τα μεγάλα»! (Α´, ξζ´). Αυτό το «γουρούνι, που κυλίστηκε στο βόρβορο» (Α´, νβ´), το είδε και μάντεψε τι λογής ήταν, στην Αθήνα, τον καιρό που σπούδαζαν:

     «...εποίει με μαντικόν η του ήθους ανωμαλία, και το περιττόν της εκστάσεως• είπερ μάντις άριστος, όστις εικάζειν οίδε καλώς. Ουδενός γαρ εδόκει μοι σημείον είναι χρηστού αυχήναπαγής, ώμοι παλλόμενοι και ανασηκούμενοι, οφθαλμός σοβούμενος και περιφερόμενος, και μανικόν βλέπων, πόδες αστατούντες και μετοκλάζοντες, μυκτήρ ύβριν πνέων και περιφρόνησιν, προσώπου σχηματισμοί καταγέλαστοι το αυτό φέροντες, γέλωτες ακρατείς τε και βρασματώδεις, νεύσεις και ανανεύσεις συν ουδενί λόγω, λόγος ιστάμενος και κοπτόμενος πνεύματι, ερωτήσεις άτακτοι και ασύνετοι, αποκρίσεις ουδέν τούτων αμείνους, αλλήλαις επεμβαίνουσαι και ουκ ευσταθείς, ουδέ τάξει προϊούσαι παιδεύσεως» (Β´, κγ´).

     Ο Ναζιανζηνός όχι μόνο εννοεί να δείξει πως ξέρει τα γράμματά του και τη μυθολογία του — άλλο ζήτημα αν οι μύθοι της παλιάς μισητής θρησκείας ηχούν στο στόμα του, με κάποιον τρόπο, σαν τους μύθους της ιπποσύνης στο στόμα του Θερβάντες — αλλά και φανερά χαίρεται τη φράση του και παρασύρεται από τον ήχο της και το ρυθμό της. Τούτο δεν είναι κάτι το ιδιαίτερο• είναι μέσα στις συνήθειες των ρητόρων της εποχής, που προσπαθούσαν να συγκινήσουν με μελωδικά μέσα. Άλλωστε οι Χριστιανοί πολεμούν τους ειδωλολάτρες με τις ίδιες τους τις τέχνες. H ακόλουθη περικοπή είναι από τον επινίκιο:

     «Ουκ έτι φθέγγεται δρυς• ουκ έτι λέβης μαντεύεται• ουκ έτι Πυθία πληρούται, ουκ οίδ’ ώντινων, πλην μύθων και ληρημάτων. Πάλιν η Κασταλία σεσίγηται, και σιγά, και ύδωρ εστίν ου μαντευόμενον, αλλά γελώμενον πάλιν ανδριάς άφωνος ο Απόλλων...• πάλιν ανδρόγυνος ο Διόνυσος, και χορόν μεθυόντων εξηρτημένος, και το μέγα σου μυστήριον ο φαλλός, και Προσύμνω τω καλώ θεός παθαινόμενος• ...πάλιν Αφροδίτη πόρνη γενομένη τε αισχρώς, και γάμων αισχρών υπηρέτις• πάλιν Αθηνά παρθένος τε εστί, και τίκτει δράκοντα• πάλιν Ηρακλής μαίνεται, μάλλον δε μαινόμενος πέπαυται• ... Γελώ σου τον Πάνα, και τον Πρίαπον, και τον Ερμαφρόδιτον, και τους υπό μανίας περικεκομμένους ή διεσπασμένους θεούς...» (Β´, λβ´).

               ...ο αποτρόπαιος 
     Ιουλιανός δεν βασιλεύει πια.

     Υπέρ του ευσεβέστατου Ιοβιανού ευχηθώμεν      (ρκζ´)

—τον τελευταίο στίχο θα τον εδιάβαζα ψαλμωδώντας, όπως ψέλνουν σήμερα στις εκκλησίες το «υπέρ του ευσεβεστάτου δεσπότου ημών δεηθώμεν». Έχω παραθέσει υπερβολικά μεγάλες περικοπές του Γρηγορίου• πώς ν’ αποχωριστεί κανείς από τέτοια κείμενα.

Γιώργος Σεφέρης, «Aκόμη λίγα για τον Aλεξανδρινό» (1962)