Κυριακή, 27 Απριλίου 2014

ΘΕΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΕΛΕΓΚΤΗ ΤΟΥ Μ. ΣΑΧΤΟΥΡΗ



Α. ΚΕΙΜΕΝΟ

Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ
΄Ενας μπαξές γεμάτος αίμα
είν’ ο ουρανός
και λίγο χιόνι
έσφιξα τα σκοινιά μου
πρέπει και πάλι να ελέγξω
τ’ αστέρια
εγώ
κληρονόμος πουλιών
πρέπει
έστω και με σπασμένα φτερά
να πετάω.
(Τα φάσματα ή η χαρά στον άλλο δρόμο, 1958)

Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
1. Ένα από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Σαχτούρη είναι η εικονοποιία. Να βρείτε τρεις ιδεοπλαστικές εικόνες του ποιήματος που παραπέμπουν στη δύσκολη μεταπολεμική εποχή στην οποία αναφέρεται. (Μονάδες 15)
2. Οι λέξεις που χρησιμοποιεί ο ποιητής έχουν σχέση με το λεξιλόγιο της καθημερινής ομιλίας. Να εντοπίσετε τέσσερες λέξεις και να σχολιάσετε  τον  ρόλο τους στο ποίημα (Μονάδες 20)
3. Να σχολιάσετε τον τίτλο του ποιήματος (Μονάδες 20)
4. Ο χώρος του ποιήματος καλύπτει δύο επίπεδα: το γήινο και το ουράνιο. Αφού εντοπίσετε και σχολιάσετε τα δύο επίπεδα να αναπτύξετε την άποψή σας για το τι συμβολίζει ο ουρανός (Μονάδες 25)
5. Να συγκρίνετε, ως προς το περιεχόμενο και τη μορφή,  το ποίημα του Μίλτου Σαχτούρη "Ο Ελεγκτής" και το ποίημα του Ανέστη Ευαγγέλου "ο ποιητής"  ( Μονάδες 20)

Ο  π ο ι η τ ή ς

Είχε ανεβεί στην πιο ψηλή κορφή
κι η φωνή του, λευκό πουλί στον ουρανό.
Στους πρόποδες μυρμήγκιαζε πλήθος αμέτρητο
άκουγαν τη φωνή κι ολοένα ανέβαιναν
μίκραινε ο κύκλος και κρατούσαν ξύλα
μαχαίρια κράταγαν και πέτρες  και πλησίαζαν
ακούγονταν κραυγές σκοτώστε τον
να πέφτουν άρχισαν μετά οι πρώτες πέτρες
λάμψαν στον ήλιο τα μαχαίρια
κατάλαβε το τέλος του.
Όμως η φωνή του,
λευκό πουλί πέταγε πάνω απ’ τα κεφάλια τους
και δεν τη φτάναν οι κραυγές και τα μαχαίρια

 Επιμέλεια: Ελένη Παπαδοπούλου, φιλόλογος

Τρίτη, 8 Απριλίου 2014

Μάθημα Λογοτεχνίας στη Βιβλιοθήκη

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ: Διαβάζουμε ποίηση και δημιουργούμε  μέσα στη σχολική βιβλιοθήκη  (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α΄ΛΥΚΕΙΟΥ)

ΑΦΟΡΜΗ: ΣΕΦΕΡΗΣ-ΕΛΥΤΗΣ-ΡΙΤΣΟΣ

1. ΣΤΟΧΟΙ
1. Να αποκτήσουν οι μαθητές/τριες ουσιαστική επαφή με τη Λογοτεχνία κατά τρόπο ελκυστικό και άμεσο.
2. Να έλθουν σε επαφή με άλλες μορφές τέχνης π.χ. Μουσική, (μέσω μελοποιημένων έργων ποιητών), Κινηματογράφο.
3. Να μάθουν ενεργητικά και δημιουργικά και να εμπεδώσουν τις γνώσεις της Ν.Ε. Λογοτεχνίας και της Ν.Ε. Γλώσσας μέσω της βιωματική μάθησης.
4. Να αναπτύξουν γνωστικές δεξιότητες (σύγκρισης, αντιπαράθεσης, περιγραφής, ερμηνείας, ανάλυσης, επιχειρηματολογίας, αξιολόγησης, δημιουργικότητας) που μέσω των κατάλληλων δραστηριοτήτων θα μετουσιωθούν σε ικανότητα παραγωγής λογοτεχνικού λόγου.
5. Να διερευνηθούν και στη συνέχεια να καλλιεργηθούν και να αναδειχθούν ενδεχόμενες λογοτεχνικές κλίσεις των μαθητών/τριών.

2. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
1η ΩΡΑ : Αφιέρωμα  στη ζωή και το έργο του Γ. ΣΕΦΕΡΗ , Ο. ΕΛΥΤΗ και Γ. ΡΙΤΣΟΥ 

ΑΦΟΡΜΗ: έργα των ποιητών (Ελένη, Επί ασπαλάθων, Στα χτήματα βαδίσαμε…, Άξιον Εστί, Ρωμιοσύνη, Επιτάφιος)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: α βλέπουμε D.V.D. του Υπουργείου Πολιτισμού για τη ζωή και το έργο των ποιητών. 
β ακούμε  μελοποιημένα έργα τους 
γ καταγράφουμε: Α. Το έργο, Β. τον συνθέτη, Γ. 
Παρατηρήσεις, Κρίσεις-Εντυπώσεις-Σχόλια-Σκέψεις-Συναισθήματα από την ακρόαση.  
δ ακούμε  τον ποιητή να απαγγέλλει αποσπάσματα από το έργο του. καταγράφουμε : 1.τις εικόνες, 2.τις υπερρεαλιστικές εικόνες. 
ε.Προσπαθούμε να ανιχνεύσουμε  τα λογοτεχνικά ρεύματα από τα οποία επηρεάστηκαν οι ποιητές.
2η ΩΡΑ: προσπαθούμε σε μια στροφή σε ελεύθερο στίχο με ανάλογο θέμα να εκφραστούμε ποιητικά (Δημιουργική Γραφή)


3. ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΤΑ ΟΜΑΔΕΣ: σύγκριση κειμένων –εξαγωγή συμπερασμάτων.







Κυριακή, 6 Απριλίου 2014

Η ειρωνεία στη διαχρονία της ποίησης.

Καλλίμαχος , Επιγράμματα


Σύντομος ἦν ὁ ξεῖνος, ὃ καὶ στίχος οὐ μακρὰ λέξων
'Θῆρις Ἀρισταίου Κρής᾽ ἐπ᾽ ἐμοὶ δολιχός.

(Παλατινή Ανθολογία, VII 447)

Μετάφραση: Μικρόσωμος ήταν ο ξένος γι’ αυτό και ο στίχος θα’ ναι σύντομος. Πολλά δε θα πω. «Θήρις ο γιος του Αρισταίου, ο Κρητικός» κι αυτό για μένα είναι πολύ.

  Το επίγραμμα για τον Θήρι έχει ερμηνευθεί ποκιλοτρόπως. Ωστόσο, όλες οι ερμηνείες συγκλίνουν σε τρεις βασικούς άξονες. Ο πρώτος άξονας ερμηνείας υποστηρίχθηκε από τον Wilamowitz, ο οποίος συνδέει το σύντομο επίγραμμα με το μικρό ανάστημα του Θήρι και με τον μικρό τάφο που τον σκεπάζει και πάνω στον οποίο είναι δύσκολο να χωρέσει ένα μεγάλο κείμενο (H.D. 2.121).

Ανάλογη περίπτωση συναντούμε στους Amores 2.6.59 του Οβιδίου, όπου ο ποιητής θρηνεί για τον νεκρό του παπαγάλο και του αφιερώνει ένα μικρό ποίημα:

ossa tegit tumulus, tumulus pro corpore magnus,
  quo lapis exiguus par sibi carmen habet:

Μετάφραση: Ο τάφος σκεπάζει τον Ossa , τάφος μεγάλος για σώμα, πάνω στον οποίο η μικρή πέτρα έχει ένα ποίημα όμοιο μ’ αυτόν.

Το ίδιο μοτίβο με τον νεκρό αυτή τη φορά μεγαλόσωμο συναντούμε στο σατιρικό ποίημα «Ο Μιχαλιός» του Κ. Καρυωτάκη:

Ο Μιχαλιός
Tο Mιχαλιό τον πήρανε στρατιώτη.
Kαμαρωτά ξεκίνησε κι ωραία
με το Mαρή και με τον Παναγιώτη.
Δεν μπόρεσε να μάθει καν το «επ’ ώμου».
Όλο εμουρμούριζε: «Kυρ Δεκανέα,
άσε με να γυρίσω στο χωριό μου».

Tον άλλο χρόνο, στο νοσοκομείο,
αμίλητος τον ουρανό κοιτούσε.
Eκάρφωνε πέρα, σ’ ένα σημείο,
το βλέμμα του νοσταλγικό και πράο,
σα να ’λεγε, σαν να παρακαλούσε:
«Aφήστε με στο σπίτι μου να πάω».

Kι ο Mιχαλιός επέθανε στρατιώτης.
Tον ξεπροβόδισαν κάτι φαντάροι,
μαζί τους ο Mαρής κι ο Παναγιώτης.
Aπάνω του σκεπάστηκεν ο λάκκος,
μα του άφησαν απέξω το ποδάρι:
Ήταν λίγο μακρύς ο φουκαράκος.

  «Ο Μιχαλιός», ποίημα αντιηρωικό, αντιμιλιταριστικό, διαχρονικά επίκαιρο,«δημοσιεύεται παραμονές της εκστρατείας στη Μικρά Ασία, οπότε στη χώρα μας κυριαρχεί το πνεύμα του μεγαλοϊδεατισμού, ενώ ο Καρυωτάκης στο πρόσωπο του Μιχαλιού αντί του γενναίου πολεμιστή, που απαιτούσαν οι περιστάσεις, προβάλλει έναν αντιήρωα» .  Σε μια εποχή που είναι νωπές οι μνήμες και ορατές οι συνέπειες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

  Στο ποίημα αυτό που ανήκει στις «Σάτιρες» (Ποιήματα και Πεζά, επιμέλεια Γ. Π. Σαββίδης), το ποδάρι του μακροπόδαρου του Μιχαλιού αποτελεί τη μόνη πράξη διαμαρτυρίας, γιατί τώρα πια ο Μιχαλιός δεν υπόκειται σε εντολές. Το αντιηρωικό πνεύμα και η ειρωνεία είναι διάχυτα στοιχεία στο ποίημα.

    Η ειρωνεία όμως είναι χαρακτηριστικό και της ποίησης του Καλλίμαχου και μπορούμε να την εντοπίσουμε και στο επίγραμμά μας. Ο Καλλίμαχος, με ειρωνικό τρόπο, προσπαθεί να καταστήσει σαφές ότι τα επιγράμματα πρέπει να τηρούν την αρχή της λακωνικότητας και συσχετίζει τη συνοπτική εκφορά του παρόντος επιγράμματος με τη μικρόσωμη εμφάνιση του Θήρι. (Βέβαια, υπάρχουν κι άλλες ερμηνευτικές προτάσεις για τη σημασία της λέξης «σύντομος» στο συγκεκριμένο ποίημα που στην εργασία αυτή δεν αναπτύσσονται. Όλες οι εκδοχές παρουσιάζονται στην πρωτότυπη εργασία της υποφαινόμενης). Εξάλλου, το βασικό χαρακτηριστικό κάθε ειρωνείας είναι µια αντίθεση ανάµεσα σ ένα φαινόμενο και σε µια πραγματικότητα και ο συγκεκριμένος περιοριστικός ορισμός βρίσκει εφαρμογή και στα δύο συνεξεταζόμενα κείμενα.

Τρίτη, 1 Απριλίου 2014

Εξάσκηση στο αδίδακτο θέμα

Αδίδακτο Κείμενο

Ἰσοκράτης, Περὶ ἀντιδόσεως, 15-16

Νῦν δὲ λέγει μὲν, ὡς ἐγὼ τοὺς ἥττους λόγους κρείττους δύναμαι ποιεῖν, τοσοῦτον δέ μου καταπεφρόνηκεν, ὥστ’ αὐτὸς ψευδόμενος ἐμοῦ τἀληθῆ λέγοντος ἐλπίζει ῥᾳδίως ἐπικρατήσειν. Οὕτω δέ μοι δυσκόλως ἅπαντα συμβέβηκεν, ὥσθ’ οἱ μὲν ἄλλοι τοῖς λόγοις διαλύονται τὰς διαβολὰς, ἐμοῦ δὲ Λυσίμαχος αὐτοὺς τοὺς λόγους μάλιστα διαβέβληκεν, ἵν’ ἢν μὲν ἱκανῶς δόξω λέγειν, ἔνοχος ὢν φανῶ τοῖς ὑπὸ τούτου περὶ τῆς δεινότητος τῆς ἐμῆς προειρημένοις, ἢν δ’ ἐνδεέστερον τύχω διαλεχθεὶς ὧν οὗτος ὑμᾶς προσδοκᾶν πεποίηκε, τὰς πράξεις ἡγήσησθέ μου χείρους εἶναι.

Παρατηρήσεις

1) α) ἐλπίζει, δόξω, φανῶ: Να γραφούν οι προτάσεις στις οποίες ανήκουν τα ρήματα αυτά, να χαρακτηριστούν οι προτάσεις αυτές συντακτικά και να δικαιολογηθεί η έγκλιση με την οποία εκφέρονται.

β) κρείττους, ὑπὸ τούτου, διαλεχθείς, ὧν: Να χαρακτηριστούν συντακτικά οι λέξεις αυτές.

2) α)κρείττους, χείρους: Να γραφούν οι άλλοι βαθμοί του αρσενικού και του ουδετέρου γένους των επιθέτων αυτών στην ίδια πτώση και στον ίδιο αριθμό.

β)  ἡγήσησθε: Να γραφεί το β’ ενικό πρόσωπο όλων των εγκλίσεων του μέσου αορίστου. συμβέβηκεν: Να γραφεί το β’ ενικό πρόσωπο όλων των εγκλίσεων του αορίστου β’.


Περὶ ἀντιδόσεως: Όπως δηλώνει στο προοίμιο ο Ισοκράτης, αιτία για τη συγγραφή του λόγου του  στάθηκε η διαπίστωση ότι πολλοί είχαν λανθασμένη αντίληψη για το πρόσωπό του. Αφορμή για τη διαπίστωση στάθηκε η παραπομπή του σε δίκη περὶ ἀντιδόσεως. Ο σωζόμενος λόγος, γραμμένος από τον Ισοκράτη σε ηλικία 82 ετών, δεν είναι αυτός που εκφωνήθηκε στη συγκεκριμένη περίσταση, αλλά ένας λόγος γραμμένος λίγο αργότερα με σκηνικό τη δίκη αυτή, που δίνει στον Ισοκράτη τη δυνατότητα να παρουσιάσει τον εαυτό του και να υπερασπιστεί τις παιδευτικές του ιδέες, τη φιλοσοφία του.